Bán cầu não phải có chức năng gì? Những thông tin bạn cần biết

Não bộ giữ vai trò quan trọng, điều khiển hầu hết hoạt động của cơ thể như suy nghĩ, hành động, lời nói. Các phần của não phối hợp để đảm bảo cơ thể hoạt động bình thường. Bán cầu não phải phụ trách cảm xúc, sáng tạo, xử lý hình ảnh và định hướng không gian. Hiểu rõ chức năng của nó giúp bạn phát hiện sớm bất thường và chăm sóc não bộ tốt hơn.

Bán cầu não phải là gì?

Bán cầu não phải là một trong hai phần chính của đại não, nằm ở phía bên phải của hộp sọ. Hai bán cầu não phải và trái được kết nối với nhau thông qua thể chai (corpus callosum) - một bó sợi thần kinh lớn giúp truyền tín hiệu và phối hợp hoạt động giữa hai bên não. Nhờ sự kết nối này, các chức năng nhận thức, vận động và cảm giác của con người được thực hiện một cách đồng bộ.

Giống như bán cầu não trái, bán cầu não phải cũng được chia thành 4 thùy gồm: Thùy trán, thùy đỉnh, thùy thái dương và thùy chẩm. Mỗi thùy đảm nhiệm những nhiệm vụ khác nhau trong xử lý thông tin. Bán cầu não phải tham gia vào nhiều chức năng quan trọng như nhận thức không gian, nhận diện khuôn mặt, xử lý hình ảnh và một số khía cạnh của cảm xúc trong giao tiếp.

Chức năng của bán cầu não phải

Một số chức năng có xu hướng ưu thế ở từng bán cầu.

Xử lý hình ảnh và không gian

Thị giác không chỉ là việc nhìn thấy hình ảnh, não bộ cần diễn giải và sắp xếp thông tin đó. Bán cầu não phải chính là nơi đảm nhiệm quá trình này.

• Nhận biết màu sắc, hình dạng, bố cục;
• Xác định vị trí, khoảng cách, hướng đi;
• Hiểu các mô hình và cấu trúc;
• Ghi nhớ đường đi, bản đồ.

Nhờ đó, bạn có thể lái xe, sắp xếp đồ đạc, định hướng trong không gian và nhận biết môi trường xung quanh.

Điều khiển cảm xúc và trực giác

Bán cầu não phải giữ vai trò chủ đạo trong nhận diện và thể hiện cảm xúc. Những chức năng quan trọng bao gồm:

• Nhận biết cảm xúc qua ánh mắt, giọng nói, cử chỉ;
• Xử lý cảm xúc nội tâm;
• Đưa ra phản ứng cảm xúc phù hợp;
• Gợi mở trực giác khi ra quyết định;
• Sáng tạo và tư duy nghệ thuật.

Nếu bán cầu trái thiên về logic, thì bán cầu phải chính là "trái tim nghệ thuật" của con người.

Tưởng tượng hình ảnh, màu sắc

Bán cầu não phải gắn với cảm nhận nghệ thuật, sáng tạo ý tưởng và tư duy hình ảnh. Nó hỗ trợ con người trong âm nhạc, hội họa, thiết kế và mọi hoạt động cần sự linh hoạt, tưởng tượng. Ai cũng cần kích hoạt bán cầu phải khi tìm ý tưởng mới, giải quyết vấn đề sáng tạo hoặc cảm nhận cái đẹp.

Nhận diện âm thanh và giai điệu

Bán cầu phải xử lý những âm thanh không mang tính ngôn ngữ. Nhờ phần não này, bạn có thể:

• Nhận biết giai điệu;
• Cảm thụ nhịp điệu;
• Phân biệt âm sắc;
• Hiểu sắc thái trong giọng nói.

Điều này giải thích vì sao tổn thương bán cầu phải có thể khiến người bệnh nghe rõ từng từ nhưng lại không hiểu ý nghĩa cảm xúc trong câu nói.

Điều khiển vận động nửa trái cơ thể

Mỗi bán cầu điều khiển vận động ở bên đối diện. Vì vậy, bán cầu não phải kiểm soát hoạt động của nửa thân bên trái.

• Điều khiển cử động tay trái và chân trái;
• Khả năng điều khiển các động tác nhỏ, chính xác;
• Nhận biết cảm giác ở bên trái cơ thể.

Tổn thương vùng này có thể dẫn đến yếu hoặc liệt nửa người bên trái cơ thể.

Hiểu ngôn ngữ phi lời nói

Ngoài ngôn từ, giao tiếp còn bao gồm rất nhiều yếu tố khác như giọng điệu, ánh mắt, nhấn nhá… Bán cầu phải đảm nhiệm vai trò diễn giải những yếu tố này:

• Nhận biết ngữ điệu;
• Hiểu cảm xúc trong giọng nói;
• Diễn giải ngôn ngữ cơ thể;
• Hiểu hàm ý hoặc ngữ cảnh.

Nhờ đó, cuộc trò chuyện trở nên trọn vẹn hơn, giàu cảm xúc hơn.

Dấu hiệu bán cầu não phải gặp vấn đề

Khi bán cầu phải bị ảnh hưởng bởi chấn thương, đột quỵ hoặc thoái hóa, nhiều chức năng có thể suy giảm. Nhận biết sớm những biểu hiện này rất quan trọng.

• Thay đổi hành vi và cảm xúc: Khó nhận biết cảm xúc của người khác, ít biểu lộ cảm xúc, phản ứng chậm hoặc không phù hợp, giảm đồng cảm và trở nên ngại giao tiếp.
• Rối loạn nhận thức không gian: Nhầm lẫn trái và phải, không nhận ra đồ vật hoặc không gian bên trái, dễ va chạm khi đi lại, khó ước lượng khoảng cách, sắp xếp đồ đạc lộn xộn, đôi khi không nhận ra một phần cơ thể của chính mình.
• Giảm khả năng sáng tạo và cảm thụ: Mất hứng thú với âm nhạc, hội họa, giảm khả năng tưởng tượng, khó phân biệt giai điệu và giảm khả năng nảy ra ý tưởng mới.
• Rối loạn vận động nửa trái cơ thể: Yếu hoặc tê tay chân trái, giảm cảm giác, mất thăng bằng và kém phối hợp động tác.
• Khó hiểu ngôn ngữ phi lời nói: Không nắm bắt được ngữ điệu, khó đọc cảm xúc qua ánh mắt hoặc nét mặt, dễ hiểu sai nội dung dù nghe rõ.

Những biểu hiện bất thường ở bán cầu não phải có thể ảnh hưởng toàn diện đến cảm xúc, vận động và nhận thức. Ngay khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào nghi liên quan đến não bộ, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế uy tín để được thăm khám kịp thời.

Cách chăm sóc và kích hoạt bán cầu não phải

Ngay cả khi hoàn toàn khỏe mạnh, bạn vẫn có thể tăng cường hoạt động của bán cầu não phải bằng những thói quen đơn giản.

• Hoạt động nghệ thuật: Vẽ hoặc tô màu, chơi nhạc cụ, nghe nhạc, làm đồ thủ công hay chụp ảnh đều kích thích vùng xử lý hình ảnh và cảm xúc của bán cầu não phải.
• Bài tập tưởng tượng: Hình dung cảnh vật hằng ngày, tạo sơ đồ hình ảnh trong đầu, suy nghĩ bằng hình thay vì chữ và luyện trí nhớ bằng hình ảnh giúp tăng cường tư duy trực quan.
• Áp dụng trong học tập và công việc: Sử dụng sơ đồ tư duy, ghi chú bằng ký hiệu và màu sắc, cùng với việc tạo hình minh họa cho dữ liệu giúp kích hoạt mạnh mẽ khả năng xử lý hình ảnh.
• Rèn luyện cảm xúc: Thiền, hít thở sâu, nghe nhạc thư giãn hoặc viết nhật ký cảm xúc giúp cân bằng tâm lý và tăng hoạt động của các vùng não liên quan đến cảm xúc.

Những thói quen đơn giản, duy trì hằng ngày có thể hỗ trợ tăng cường hoạt động của bán cầu phải, giúp bạn sáng tạo và cảm thụ tốt hơn.

Bán cầu não phải có xu hướng ưu thế trong xử lý hình ảnh, cảm xúc, âm thanh, trực giác và sáng tạo. Khi vùng não này gặp vấn đề, nhiều chức năng sống quan trọng bị ảnh hưởng, từ vận động đến cảm xúc và khả năng giao tiếp. Việc hiểu rõ hoạt động của bán cầu não phải giúp bạn quan sát cơ thể tốt hơn, rèn luyện sức khỏe não bộ và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.