Xét nghiệm Syphilis là gì? Các loại xét nghiệm Syphilis và quy trình thực hiện

Giang mai là bệnh có thể tiến triển âm thầm qua nhiều giai đoạn và gây tổn thương nghiêm trọng đến tim mạch, thần kinh nếu không điều trị. Theo World Health Organization, mỗi năm có hàng triệu ca mắc mới giang mai trên toàn cầu, trong đó nhiều trường hợp không được phát hiện sớm do thiếu xét nghiệm.

Xét nghiệm Syphilis là gì? 

Xét nghiệm Syphilis là tập hợp các phương pháp xét nghiệm máu hoặc dịch tổn thương nhằm phát hiện sự hiện diện của vi khuẩn gây bệnh giang mai hoặc kháng thể chống lại vi khuẩn này trong cơ thể. Xét nghiệm giúp xác định nhiễm trùng hiện tại, nhiễm cũ đã điều trị hoặc theo dõi hiệu quả điều trị.

Mục đích chính của xét nghiệm Syphilis bao gồm:

• Sàng lọc giang mai ở người có nguy cơ cao.
• Xác định chẩn đoán khi có triệu chứng nghi ngờ.
• Theo dõi đáp ứng điều trị (đặc biệt với xét nghiệm không đặc hiệu).
• Phát hiện sớm để ngăn ngừa lây lan và biến chứng như giang mai thần kinh, tim mạch hoặc giang mai bẩm sinh.

Các loại xét nghiệm Syphilis phổ biến

Để chẩn đoán chính xác bệnh giang mai, y học hiện nay thường kết hợp hai nhóm xét nghiệm đó là xét nghiệm không đặc hiệu và xét nghiệm đặc hiệu. Trong đó:

Xét nghiệm không đặc hiệu

Các xét nghiệm tiêu biểu bao gồm RPR (Rapid Plasma Reagin) và VDRL (Venereal Disease Research Laboratory). Việc thực hiện các xét nghiệm này nhằm mục đích sàng lọc ban đầu và theo dõi đáp ứng điều trị (đo lường nồng độ kháng thể kháng lại các kháng nguyên không đặc hiệu). 

Trên thực tế, xét nghiệm RPR và VDRL có thể dương tính giả do các nguyên nhân khác nhau như nhiễm trùng khác, bệnh tự miễn hoặc mang thai…

Xét nghiệm đặc hiệu

Các xét nghiệm Syphilis đặc hiệu bao gồm TPHA (Treponema Pallidum Hemagglutination Assay), TP-PA (Treponema Pallidum Particle Agglutination), FTA-ABS (Fluorescent Treponemal Antibody Absorption) và EIA/CIA (Enzyme Immunoassay/Chemiluminescence Immunoassay). 

Các xét nghiệm này dùng để xác nhận khi xét nghiệm sàng lọc dương tính. Hầu hết các xét nghiệm đặc hiệu sẽ dương tính suốt đời ngay cả sau khi đã điều trị khỏi hoàn toàn. Do đó, chúng không được dùng để theo dõi tái nhiễm hay đánh giá đáp ứng điều trị.

Khi nào cần làm xét nghiệm Syphilis?

Xét nghiệm Syphilis được khuyến cáo trong các trường hợp sau:

Có dấu hiệu nghi ngờ giang mai:

• Vết loét không đau ở bộ phận sinh dục, miệng hoặc hậu môn (giai đoạn 1 - săng giang mai).
• Phát ban toàn thân, lòng bàn tay/chân, sưng hạch (giai đoạn 2).
• Các triệu chứng giai đoạn muộn: Tổn thương tim mạch, thần kinh, mắt.

Quan hệ tình dục không an toàn:

• Không sử dụng bao cao su.
• Có nhiều bạn tình hoặc bạn tình có nguy cơ cao.

Phụ nữ mang thai: Sàng lọc giang mai trong thai kỳ là bắt buộc để ngăn giang mai bẩm sinh (gây thai chết lưu, đẻ non, dị tật sơ sinh). Xét nghiệm thường được thực hiện ở tam cá nguyệt 1, tam cá nguyệt 3 và lúc sinh.

Người nhiễm HIV hoặc nhóm nguy cơ cao: Giang mai và HIV có mối liên hệ chặt chẽ (tăng nguy cơ lây HIV nếu đồng nhiễm). Xét nghiệm định kỳ ở người nhiễm HIV hoặc nhóm nguy cơ cao (người tiêm chích ma túy, mại dâm).

Quy trình thực hiện xét nghiệm Syphilis

Quy trình thực hiện xét nghiệm Syphilis đơn giản, nhanh chóng và ít xâm lấn. Về cơ bản, xét nghiệm Syphilis được thực hiện lần lượt theo các bước dưới đây:

• Lấy mẫu: Mẫu bệnh phẩm chủ yếu là máu tĩnh mạch (thường ở tay, không cần nhịn ăn). Trong một số trường hợp (giai đoạn sớm có tổn thương), bác sĩ có thể chỉ định lấy dịch từ vết loét để soi trực tiếp hoặc PCR.
• Phân tích mẫu: Mẫu máu được gửi phòng xét nghiệm để tìm kháng thể (RPR/VDRL, TPHA/FTA-ABS) hoặc kháng nguyên. Thời gian có kết quả thường sau 1 - 3 ngày (test nhanh có thể trong ngày).
• Đọc kết quả:
  • Âm tính: Không phát hiện kháng thể (có thể cần xét nghiệm lại nếu phơi nhiễm gần đây, vì kháng thể xuất hiện sau 2 - 4 tuần).
  • Dương tính: Cần làm xét nghiệm xác nhận và đánh giá giai đoạn bệnh.

Ý nghĩa của xét nghiệm Syphilis trong điều trị và phòng ngừa

Việc thực hiện xét nghiệm không chỉ đơn thuần là tìm ra bệnh mà còn là kim chỉ nam cho toàn bộ quá trình quản lý bệnh lý từ giai đoạn tầm soát đến sau điều trị. Cụ thể, xét nghiệm Syphilis giúp:

• Phát hiện sớm và điều trị kịp thời: Giang mai có thể chữa khỏi hoàn toàn bằng kháng sinh (penicillin) nếu phát hiện sớm. Điều trị muộn có thể để lại di chứng vĩnh viễn.
• Theo dõi hiệu quả điều trị: Xét nghiệm non-treponemal (RPR/VDRL) dùng để theo dõi nồng độ kháng thể giảm ≥4 lần sau điều trị (thường trong 6 - 12 tháng).
• Ngăn ngừa lây lan trong cộng đồng: Theo World Health Organization, việc mở rộng sàng lọc và điều trị sớm là chiến lược quan trọng để giảm tỷ lệ giang mai toàn cầu.

Những lưu ý quan trọng khi làm xét nghiệm Syphilis

Để đảm bảo kết quả chính xác và quy trình điều trị hiệu quả, bạn cần nắm vững các lưu ý sau:

• Không cần nhịn ăn trước xét nghiệm bởi xét nghiệm giang mai đo lường kháng thể trong máu, không bị ảnh hưởng bởi thức ăn hay đồ uống. Bạn có thể ăn uống sinh hoạt bình thường trước khi lấy máu.
• Hãy thông báo với nhân viên y tế nếu bạn đang mắc các bệnh tự miễn (như Lupus), đang mang thai hoặc vừa tiêm chủng gần đây vì các yếu tố này có thể gây ra kết quả dương tính giả ở nhóm xét nghiệm không đặc hiệu (RPR/VDRL).
• Kháng thể không xuất hiện ngay lập tức sau khi vi khuẩn xâm nhập. Nếu bạn vừa có hành vi nguy cơ, kết quả xét nghiệm ngay lập tức có thể là âm tính giả. Bạn nên xét nghiệm lại sau 3 - 6 tuần (thời kỳ cửa sổ miễn dịch) để có kết quả chính xác nhất.
• Nếu kết quả dương tính, bạn tuyệt đối không tự ý mua thuốc. Cùng với đó, bạn cần thông báo và điều trị đồng thời cho (các) bạn tình trong vòng 90 ngày gần nhất để tránh tình trạng lây nhiễm vòng quanh (tái nhiễm ngay sau khi vừa chữa khỏi).
• Nếu kết quả âm tính nhưng vẫn có triệu chứng, hãy yêu cầu bác sĩ thực hiện thêm xét nghiệm soi tươi tìm xoắn khuẩn trên kính hiển vi nền đen hoặc xét nghiệm PCR vì lúc này kháng thể có thể chưa kịp hình thành.
• Đừng chỉ nhìn vào tờ kết quả. Việc thảo luận với bác sĩ giúp bạn hiểu rõ ý nghĩa của các chỉ số, xác định đúng giai đoạn bệnh và xây dựng lộ trình theo dõi định kỳ (thường là sau 3, 6, 12 tháng).

Tóm lại, xét nghiệm Syphilis là gì? Xét nghiệm Syphilis là công cụ quan trọng trong phát hiện và kiểm soát bệnh giang mai. Nhờ các phương pháp xét nghiệm huyết thanh học hiện đại, bệnh có thể được chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả. Chủ động xét nghiệm khi có nguy cơ hoặc trong thai kỳ không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần phòng ngừa lây lan trong cộng đồng. Nếu bạn có hành vi nguy cơ hoặc triệu chứng nghi ngờ, hãy đến cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và xét nghiệm kịp thời bạn nhé.