Xét nghiệm ADN cần những gì​? Những lưu ý khi làm xét nghiệm ADN

Xét nghiệm ADN ngày càng được áp dụng phổ biến trong đời sống và các thủ tục hành chính. Phương pháp này cho độ chính xác cao trong việc xác định mối quan hệ huyết thống. Tuy nhiên, để thực hiện xét nghiệm hiệu quả, người tham gia cần hiểu rõ những yêu cầu cần thiết ngay từ đầu.

Tổng quan về xét nghiệm ADN

Acid Deoxyribonucleic (ADN) là vật chất di truyền tồn tại trong hầu hết các tế bào của sinh vật, giữ vai trò mang và bảo quản thông tin di truyền. Trong cấu trúc ADN, mỗi đoạn mang một thông tin di truyền riêng biệt được gọi là gen. Chính các gen này quyết định đặc điểm sinh học của từng cá thể.

Con người thừa hưởng vật chất di truyền từ cả cha và mẹ, nhờ đó hình thành những đặc điểm riêng. Dựa vào nguyên lý này, xét nghiệm ADN tiến hành phân tích ADN trong tế bào cơ thể để xác định mối quan hệ huyết thống giữa hai người. Khi các chỉ số gen trùng khớp, khả năng có quan hệ huyết thống có thể đạt đến 99,99%. Ngược lại, nếu xuất hiện từ hai gen không tương đồng trở lên, có thể kết luận hai cá thể không có quan hệ huyết thống.

Xét nghiệm ADN cần những gì?

Xét nghiệm ADN có thể được thực hiện dựa trên nhiều loại mẫu sinh học khác nhau như máu, mô, móng tay, chân tóc, xương, răng, cuống rốn hoặc tế bào niêm mạc miệng. Các loại mẫu này đều có giá trị phân tích tương đương, cho độ chính xác cao và gần như không có sự chênh lệch đáng kể về kết quả.

Việc xét nghiệm ADN có thể tiến hành từ giai đoạn thai nhi thông qua mẫu dịch ối, hoặc thực hiện ở bất kỳ độ tuổi nào sau sinh. Bởi cấu trúc gen được hình thành ngay từ thời điểm thụ thai và duy trì ổn định suốt cuộc đời nên kết quả xét nghiệm luôn đảm bảo tính tin cậy.

Yêu cầu mẫu ADN và phương thức lấy mẫu xét nghiệm

Tùy vào điều kiện thực tế và đối tượng tham gia xét nghiệm, cơ sở y tế sẽ hướng dẫn lựa chọn loại mẫu phù hợp và cách lấy mẫu đúng quy trình nhằm đảm bảo độ chính xác của kết quả. 

Sử dụng mẫu máu

Xét nghiệm ADN bằng mẫu máu là phương pháp được áp dụng phổ biến để xác định quan hệ huyết thống nhờ thao tác đơn giản và độ tin cậy cao. ADN có trong máu tương đối ổn định, ít chịu ảnh hưởng từ môi trường bên ngoài nên thời gian phân tích thường nhanh và cho kết quả chính xác.

Quy trình lấy mẫu máu xét nghiệm ADN được thực hiện như sau:

• Liên hệ trước với cơ sở y tế hoặc trung tâm xét nghiệm để được hướng dẫn và chuẩn bị đầy đủ dụng cụ lấy mẫu.
• Vệ sinh tay sạch sẽ, chuẩn bị kim bấm lấy máu tiệt trùng, bút bấm và giấy thu mẫu chuyên dụng.
• Ghi rõ họ tên hoặc ký hiệu của người lấy mẫu lên giấy thu mẫu máu để tránh nhầm lẫn.
• Sát khuẩn ngón tay giữa (hoặc gót chân đối với trẻ dưới 1 tuổi) bằng bông cồn.
• Lắp kim vào bút bấm và tháo lớp bảo vệ trước khi sử dụng.
• Đặt đầu bút bấm lên vị trí lấy máu, ấn nút để tạo vết trích.
• Nhẹ nhàng bóp đầu ngón tay cho đến khi xuất hiện giọt máu.
• Chấm giọt máu vào vòng tròn trên giấy thu mẫu để giấy thấm đều.
• Lau lại vị trí lấy máu bằng bông cồn và giữ yên để tránh chảy máu tiếp.
• Để giấy thu mẫu khô tự nhiên khoảng 10 phút, sau đó gấp lại và cho vào phong bì có ký xác nhận. Ngoài ra, mẫu máu cũng có thể được thu bằng các phương pháp lấy máu tương tự các xét nghiệm y tế thông thường.

Cần thực hiện lấy mẫu máu ở cả hai người cần xác định quan hệ huyết thống, gửi kèm đơn đề nghị phân tích ADN theo yêu cầu của cơ sở xét nghiệm và chờ nhận kết quả.

Sử dụng mẫu tế bào niêm mạc miệng

Xét nghiệm ADN bằng mẫu tế bào niêm mạc miệng có thể áp dụng cho mọi độ tuổi và thuận tiện thực hiện tại nhà hoặc tại trung tâm y tế. Phương pháp này an toàn, không xâm lấn và dễ thực hiện nếu tuân thủ đúng quy trình. Các bước lấy mẫu được tiến hành như sau:

• Người lấy mẫu cần hạn chế ăn uống trước khi lấy mẫu khoảng 4 giờ, đặc biệt tránh dùng sữa, trà, cà phê và không hút thuốc.
• Súc miệng kỹ và rửa tay bằng nước ấm ít nhất 3 lần trước khi thu mẫu.
• Dùng tăm bông vô trùng để thu thập tế bào niêm mạc miệng bằng cách quệt và xoay nhẹ đầu bông vào mặt trong má, thực hiện khoảng 30 lần để đảm bảo đủ lượng tế bào.
• Mỗi người cần lấy 3 tăm bông tương ứng với 3 mẫu tế bào niêm mạc miệng riêng biệt.
• Để các tăm bông khô tự nhiên trong không khí tối thiểu 15 phút, lưu ý không để đầu bông chạm vào tay hoặc các bề mặt khác nhằm tránh nhiễm bẩn.
• Sau khi khô, bảo quản tăm bông trong bao đựng mẫu chuyên dụng và ghi đầy đủ thông tin người lấy mẫu lên bao bì.
• Thực hiện lấy mẫu ở cả hai người cần xác định mối quan hệ huyết thống.
• Gửi mẫu kèm theo giấy đề nghị phân tích ADN theo yêu cầu của đơn vị xét nghiệm và chờ nhận kết quả.

Mẫu tóc có chân

Xét nghiệm ADN bằng mẫu tóc có chân cho độ chính xác tương đương với các loại mẫu sinh học khác khi được thu thập đúng cách. Phương pháp này có thể áp dụng cho nhiều độ tuổi, tuy nhiên không khuyến nghị sử dụng với trẻ sơ sinh hoặc trường hợp tóc quá mảnh, khó nhổ được phần chân tóc chứa ADN.

Quy trình lấy mẫu tóc và gửi xét nghiệm ADN được thực hiện như sau:

• Nhổ khoảng 5 - 7 sợi tóc có kèm chân tóc, đặt lên tờ giấy A4 sạch để phần chân tóc bám rõ trên bề mặt giấy.
• Gói mẫu tóc cẩn thận, ghi đầy đủ họ tên, thông tin người cho mẫu kèm chữ ký xác nhận, sau đó cho vào phong bì riêng có ghi chú tương ứng.
• Chuẩn bị đủ mẫu tóc của các đối tượng cần xét nghiệm, đặt chung vào một phong bì lớn, gửi kèm đơn đề nghị phân tích ADN và chờ nhận kết quả từ cơ sở xét nghiệm.

Mẫu móng tay, móng chân

Để mẫu móng tay, móng chân đủ điều kiện phục vụ xét nghiệm ADN, việc thu thập cần thực hiện đúng cách theo các bước sau:

• Vệ sinh sạch móng tay và móng chân của người lấy mẫu trước khi tiến hành.
• Cắt móng tay hoặc móng chân sao cho tổng lượng mẫu thu được đạt tối thiểu khoảng 40 mg.
• Bọc mẫu bằng giấy A4 trắng, sạch, ghi đầy đủ thông tin người cho mẫu kèm chữ ký xác nhận, sau đó cho vào phong bì có ghi chú tương ứng.
• Chuẩn bị đầy đủ mẫu của cả hai người cần phân tích, cho vào phong bì lớn, gửi kèm đơn đề nghị phân tích ADN và chờ kết quả.

Mẫu nước ối, sinh thiết gai nhau

Xét nghiệm ADN xác định huyết thống bằng cách chọc ối hoặc sinh thiết gai nhau thường không được ưu tiên thực hiện do tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi. Phương pháp này chỉ được áp dụng trong những trường hợp đặc biệt, chẳng hạn khi cần sàng lọc dị tật trước sinh và có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.

Thông thường, việc chọc ối để thu mẫu ADN thai nhi chỉ được tiến hành khi thai đạt tối thiểu 15 tuần tuổi và cần lấy khoảng từ 2 - 5 ml nước ối để phục vụ xét nghiệm.

Ngoài những mẫu xét nghiệm phổ biến, xét nghiệm ADN còn có thể thực hiện trên một số loại mẫu khác như cuống rốn sau khi rụng hoặc các dịch cơ thể. Tuy nhiên, các mẫu này ít được sử dụng hơn trong thực tế. Tùy từng trường hợp cụ thể, yêu cầu về mẫu và quy trình lấy mẫu sẽ được trung tâm xét nghiệm hướng dẫn chi tiết.

Giấy tờ thực hiện xét nghiệm ADN

Tùy theo mục đích thực hiện, xét nghiệm ADN được phân thành hai nhóm chính, và mỗi nhóm sẽ có yêu cầu về giấy tờ khác nhau. Cụ thể như sau:

• Xét nghiệm ADN tự nguyện: Đây là hình thức xét nghiệm do cá nhân hoặc gia đình tự nguyện thực hiện nhằm xác định mối quan hệ huyết thống trong các trường hợp như tìm người thân thất lạc, xác nhận con rơi, nghi ngờ trao nhầm con… Kết quả xét nghiệm ADN tự nguyện chỉ mang tính tham khảo và không có giá trị sử dụng trong các thủ tục hành chính, pháp lý.
• Xét nghiệm ADN hành chính: Hình thức này được thực hiện phục vụ cho mục đích pháp lý như làm giấy khai sinh, hoàn thiện hồ sơ nhập tịch hoặc các thủ tục liên quan theo quy định. Khi tiến hành xét nghiệm ADN hành chính, người thực hiện cần chuẩn bị đầy đủ giấy tờ tùy thân như căn cước công dân, giấy tờ cá nhân và các hồ sơ liên quan khác theo yêu cầu của cơ quan chức năng.

Để quá trình xét nghiệm diễn ra thuận lợi và cho kết quả chính xác, việc chuẩn bị đầy đủ thông tin, mẫu xét nghiệm và giấy tờ là rất cần thiết. Tùy vào mục đích thực hiện, yêu cầu có thể khác nhau giữa xét nghiệm tự nguyện và xét nghiệm hành chính. Do đó, tìm hiểu rõ xét nghiệm ADN cần những gì sẽ giúp bạn chủ động hơn và tiết kiệm thời gian khi làm xét nghiệm.