Vitamin K2: Vì sao được nhắc đến khi bổ sung canxi và vitamin D3?

Một người trung niên, vốn rất quan tâm đến sức khỏe, thường xuyên duy trì thói quen uống canxi và vitamin D3 mỗi ngày để phòng ngừa loãng xương. Với họ, việc bổ sung những dưỡng chất này giống như việc xây một ngôi nhà, nơi canxi là gạch và D3 là chất kết dính giúp hấp thụ gạch vào cơ thể một cách hiệu quả nhất.

Tuy nhiên, một nghịch lý y khoa tồn tại: Canxi sau khi được hấp thụ vào máu không tự nhiên biết đường đi vào xương. Quá trình sử dụng và phân bố canxi trong cơ thể được điều hòa bởi nhiều yếu tố. Nếu mất cân bằng, canxi có thể tích tụ tại các mô mềm hoặc góp phần vào quá trình vôi hóa mạch máu, ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch thay vì hỗ trợ sức khỏe xương.

Theo bác sĩ Nguyễn Lê Mai Anh - thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, "sai lầm phổ biến là tin rằng cứ nạp canxi vào là xương sẽ chắc. Thực tế, sức khỏe xương phụ thuộc vào sự phối hợp của nhiều yếu tố, trong đó có canxi, vitamin D và vitamin K".

Để hiểu rõ hơn về quá trình này, y khoa nhắc đến một mảnh ghép thường bị bỏ quên: Vitamin K2.

Vitamin K2 là gì? Vitamin K2 thuộc nhóm vitamin nào?

Vitamin K2 là một dạng của vitamin K, nhóm vitamin tan trong chất béo, có vai trò thiết yếu trong quá trình đông máu và tham gia hoạt hóa các protein liên quan đến sức khỏe xương và quá trình vôi hóa mô. Trong khi vitamin K1 chủ yếu được tìm thấy trong thực vật xanh và hỗ trợ chức năng đông máu tại gan, thì vitamin K2 lại xuất hiện nhiều hơn ở thực phẩm lên men và do vi khuẩn đường ruột tổng hợp.

Điểm khác biệt lớn nhất là vitamin K2 có vai trò trong quá trình hoạt hóa các protein ở các mô ngoài gan, đặc biệt liên quan đến xương và quá trình vôi hóa mô. Nó không chỉ đơn thuần giúp máu đông mà còn đóng vai trò như một chìa khóa kích hoạt các protein đặc hiệu, giúp gắn canxi vào ma trận xương, từ đó tối ưu hóa mật độ khoáng xương.

Vitamin K2 có tác dụng gì?

Vai trò chính của vitamin K2 được ví như một “mảnh ghép” trong quá trình chuyển hóa canxi và sức khỏe xương. Để hiểu rõ tác dụng này, cần nhìn vào cơ chế hoạt hóa hai loại protein quan trọng: Osteocalcin và Matrix Gla Protein (MGP).

Đối với sức khỏe xương và răng, vitamin K2 kích hoạt Osteocalcin. Protein này liên quan đến quá trình khoáng hóa xương, góp phần duy trì sức khỏe và cấu trúc xương. Thiếu vitamin K có thể ảnh hưởng đến quá trình hoạt hóa Osteocalcin và các protein liên quan đến xương.

Đối với hệ tim mạch, vitamin K2 kích hoạt MGP, một protein có khả năng ức chế sự vôi hóa của các mô mềm. Một số nghiên cứu gần đây cho thấy K2 có thể làm chậm tiến triển vôi hóa động mạch vành ở nhóm bệnh nhân chọn lọc, nhưng chưa chứng minh phòng ngừa vôi hóa hay giảm biến cố tim mạch cho dân số chung.

Vitamin MK-4 và MK-7 khác nhau như thế nào?

Trong các sản phẩm bổ sung, bạn sẽ thường thấy hai ký hiệu là MK-4 và MK-7. Đây là hai dạng phổ biến nhất của vitamin K2 với những đặc tính sinh học riêng biệt.

Vì thời gian tồn tại trong máu dài hơn, MK-7 có một số đặc điểm dược động học khác biệt so với MK-4 và thường được sử dụng trong các sản phẩm bổ sung vitamin K2. MK-7 có thời gian lưu hành dài hơn và thường được dùng trong thực phẩm bổ sung, nhưng chưa có hướng dẫn chuẩn xác lập MK-7 là “lựa chọn ưu tiên” dài hạn để phòng hoặc điều trị loãng xương/tim mạch.

Vitamin K2 có trong thực phẩm nào?

Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thực phẩm chức năng, chúng ta có thể tìm thấy vitamin K2 thông qua chế độ ăn uống hàng ngày. Vì K2 chủ yếu được tổng hợp bởi vi khuẩn, các thực phẩm lên men là nguồn cung cấp dồi dào nhất.

Những thực phẩm giàu vitamin K2 bao gồm:

• Natto (đậu nành lên men Nhật Bản): Đây là một trong những nguồn thực phẩm rất giàu MK-7.
• Phô mai lên men (như Brie hoặc Gouda): Chứa một lượng đáng kể K2 từ vi khuẩn trong quá trình ủ.
• Gan gà, lòng đỏ trứng và bơ: Cung cấp chủ yếu dạng MK-4.

Tuy nhiên, đối với những người có chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt hoặc người cao tuổi có hệ vi sinh đường ruột suy giảm, việc đáp ứng đủ nhu cầu K2 qua thực phẩm đôi khi trở nên khó khăn.

Vitamin K2 có tác dụng phụ không?

Nhìn chung, vitamin K2 được đánh giá là an toàn với hầu hết mọi người khi sử dụng đúng liều lượng. Tuy nhiên, có một nhóm đối tượng cần trao đổi với bác sĩ trước khi bổ sung vitamin K.

Điểm mấu chốt nằm ở tương tác với thuốc kháng đông. Các loại thuốc đối kháng vitamin K (ví dụ Warfarin) hoạt động bằng cách ức chế tác dụng của vitamin K để ngăn ngừa hình thành cục máu đông warfarin, sự thay đổi lượng vitamin K có thể ảnh hưởng tác dụng chống đông và chỉ số INR, do đó cần trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, "việc bổ sung vitamin K2 không phải là liều thuốc vạn năng cho tất cả mọi người. Trước khi quyết định dùng, bạn cần được đánh giá tình trạng đông máu và kiểm tra xem có đang sử dụng thuốc kháng đông hay không để tránh những biến cố nguy hiểm".

Để bắt đầu hành trình bảo vệ xương khớp một cách khoa học, bạn nên thực hiện theo các bước sau:

• Bước 1: Kiểm tra lại danh mục thuốc đang sử dụng, đặc biệt là các nhóm thuốc tim mạch và kháng đông.
• Bước 2: Ưu tiên tăng cường thực phẩm lên men lành mạnh trong khẩu phần ăn hàng ngày.
• Bước 3: Thăm khám định kỳ và đo mật độ xương (DEXA scan) khi có chỉ định để đánh giá sức khỏe xương.
• Bước 4: Trao đổi với bác sĩ về liều lượng vitamin K2 phù hợp nếu bạn đang dùng kết hợp canxi và D3.

Khi chúng ta ngừng nhìn nhận sức khỏe xương khớp chỉ là câu chuyện của riêng canxi, mà thấy được sự phối hợp nhịp nhàng giữa D3 và K2, việc chăm sóc cơ thể sẽ trở nên an toàn và hiệu quả hơn. Sự cân bằng trong chế độ dinh dưỡng và bổ sung hợp lý là chìa khóa để duy trì sức khỏe xương.

Nếu đang bổ sung canxi và vitamin D3, bạn nên trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng vitamin K2 phù hợp với tình trạng sức khỏe.

"Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể."