Viêm da dạng herpes là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Viêm da dạng herpes thường gây ngứa dữ dội, xuất hiện các sẩn và mụn nước nhỏ ở khuỷu tay, đầu gối, mông hoặc da đầu. Bệnh dễ bị nhầm với herpes và một số bệnh da khác do hình thái tổn thương tương tự. Việc chẩn đoán chính xác có ý nghĩa quan trọng vì phương pháp kiểm soát bệnh liên quan mật thiết đến chế độ ăn không gluten.

Viêm da dạng herpes là gì?

Viêm da dạng herpes, tên tiếng Anh là dermatitis herpetiformis, là một bệnh viêm da bóng nước mạn tính có cơ chế tự miễn. Đây được xem là một biểu hiện ngoài da có liên quan chặt chẽ với bệnh celiac và phản ứng miễn dịch bất thường của cơ thể đối với gluten.

Tên gọi “dạng herpes” có thể khiến nhiều người hiểu nhầm rằng bệnh do virus herpes simplex gây ra. Trên thực tế, từ “herpetiformis” chỉ mô tả đặc điểm các mụn nước nhỏ thường mọc thành từng cụm, tạo hình ảnh tương tự tổn thương herpes. Bệnh không phải nhiễm HSV và cũng không phải bệnh lây truyền qua tiếp xúc thông thường.

Một số người mắc viêm da dạng herpes đồng thời có tổn thương ở ruột non liên quan đến bệnh celiac nhưng lại không xuất hiện triệu chứng tiêu hóa rõ ràng. Vì vậy, không có tiêu chảy, đau bụng hay đầy hơi không đồng nghĩa với việc có thể loại trừ mối liên quan giữa tổn thương da và tình trạng nhạy cảm gluten.

Nguyên nhân gây viêm da dạng herpes

Viêm da dạng herpes liên quan đến phản ứng miễn dịch bất thường khi cơ thể tiếp xúc với gluten. Gluten là nhóm protein có trong một số loại ngũ cốc, đặc biệt là lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen.

Ở người có cơ địa nhạy cảm, gluten kích hoạt hệ miễn dịch tạo ra các kháng thể IgA. Một số kháng thể liên quan đến transglutaminase có thể lắng đọng tại da và kích hoạt phản ứng viêm, từ đó hình thành các sẩn, mụn nước và cảm giác ngứa dữ dội đặc trưng của bệnh.

Viêm da dạng herpes có mối liên hệ mật thiết với bệnh celiac. Tuy nhiên, mức độ biểu hiện ở đường tiêu hóa rất khác nhau. Có người xuất hiện tiêu chảy, đầy bụng, sụt cân hoặc thiếu chất dinh dưỡng, nhưng cũng có người hầu như không nhận thấy bất kỳ triệu chứng tiêu hóa đáng kể nào.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh?

Một số yếu tố có thể làm tăng khả năng xuất hiện viêm da dạng herpes, đặc biệt là yếu tố di truyền và tiền sử bệnh tự miễn. Tuy nhiên, có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh.

Những nhóm cần lưu ý gồm:

• Người mắc bệnh celiac hoặc có bằng chứng nhạy cảm với gluten.
• Người có người thân trong gia đình mắc bệnh celiac hoặc viêm da dạng herpes.
• Người có tiền sử một số bệnh tự miễn như bệnh tuyến giáp tự miễn hoặc đái tháo đường type 1.
• Người xuất hiện phát ban dạng mụn nước, ngứa nhiều và tái phát ở những vị trí điển hình.

Không nên tự chẩn đoán viêm da dạng herpes chỉ vì tình trạng da xuất hiện sau khi ăn thực phẩm có gluten. Nhiều bệnh da có hình thái tương tự và cần được phân biệt thông qua thăm khám cùng các xét nghiệm phù hợp.

Dấu hiệu viêm da dạng herpes thường gặp

Đặc điểm nổi bật của viêm da dạng herpes là ngứa dữ dội kèm phát ban phân bố tương đối đối xứng. Tổn thương thường xuất hiện ở mặt duỗi của khuỷu tay, đầu gối, vùng mông, vai hoặc da đầu.

Biểu hiện có thể gồm:

• Sẩn nhỏ màu đỏ, gây ngứa nhiều.
• Mụn nước nhỏ chứa dịch, có xu hướng mọc thành từng cụm.
• Cảm giác nóng rát hoặc châm chích tại vùng tổn thương.
• Trầy xước, đóng vảy do người bệnh gãi nhiều.
• Vùng da sau khi lành có thể thay đổi sắc tố tạm thời.

Các mụn nước nguyên vẹn đôi khi rất khó quan sát. Nguyên nhân là cảm giác ngứa thường khá dữ dội khiến người bệnh gãi và làm vỡ mụn nước trước khi đi khám. Vì vậy, trên da có thể chỉ còn những vết xước, đóng vảy hoặc sẩn đỏ thay vì mụn nước điển hình.

Viêm da dạng herpes được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Chẩn đoán viêm da dạng herpes không chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài. Bác sĩ thường kết hợp đặc điểm lâm sàng, sinh thiết da, xét nghiệm miễn dịch và trong một số trường hợp là xét nghiệm đánh giá bệnh celiac.

Chẩn đoán viêm da dạng herpes

Sinh thiết vùng da cạnh tổn thương để thực hiện miễn dịch huỳnh quang trực tiếp là phương pháp quan trọng trong chẩn đoán. Dấu hiệu đặc trưng là sự lắng đọng IgA dạng hạt tại nhú bì hoặc vùng tiếp giáp giữa thượng bì và trung bì.

Bên cạnh sinh thiết da, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu tìm một số tự kháng thể liên quan đến bệnh celiac và viêm da dạng herpes. Các xét nghiệm khác có thể được cân nhắc để đánh giá thiếu máu, thiếu vi chất hoặc bệnh tự miễn đi kèm tùy từng trường hợp.

Một lưu ý quan trọng là người đang nghi ngờ viêm da dạng herpes hoặc bệnh celiac không nên tự chuyển sang chế độ ăn không gluten trước khi hoàn tất quá trình đánh giá y tế. Việc loại bỏ gluten kéo dài có thể làm giảm nồng độ một số kháng thể và ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm, khiến quá trình xác định bệnh trở nên khó khăn hơn.

Điều trị viêm da dạng herpes

Chế độ ăn không gluten nghiêm ngặt là nền tảng kiểm soát viêm da dạng herpes lâu dài. Khi tránh gluten phù hợp, tổn thương da và tình trạng viêm liên quan đến đường ruột có thể dần cải thiện, đồng thời nhu cầu sử dụng thuốc có thể giảm theo thời gian. Tuy nhiên, đáp ứng của da thường không xảy ra ngay mà có thể cần nhiều tháng hoặc lâu hơn.

Dapsone có thể được chỉ định trong giai đoạn đầu để kiểm soát nhanh tình trạng ngứa và mụn nước. Thuốc không xử lý nguyên nhân nhạy cảm gluten và không thay thế chế độ ăn không gluten lâu dài.

Dapsone cũng có nguy cơ gây các tác dụng không mong muốn, đặc biệt liên quan đến tế bào máu. Vì vậy, người bệnh không nên tự mua hoặc tự điều chỉnh liều. Trước và trong quá trình sử dụng, bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm máu định kỳ để theo dõi mức độ an toàn.

Trong trường hợp không phù hợp với dapsone, bác sĩ có thể cân nhắc phương án khác dựa trên tình trạng cụ thể. Việc lựa chọn thuốc cần cá thể hóa thay vì áp dụng theo kinh nghiệm của người khác.

Người bị viêm da dạng herpes cần lưu ý gì?

Sau khi được xác định mắc viêm da dạng herpes, kiểm soát lâu dài không chỉ tập trung vào việc làm giảm tổn thương ngoài da. Người bệnh cũng cần chú ý đến chế độ dinh dưỡng, sức khỏe đường ruột và việc sử dụng thuốc đúng hướng dẫn.

Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Tuân thủ chế độ ăn không gluten theo hướng dẫn sau khi chẩn đoán được xác lập.
• Học cách đọc thành phần thực phẩm để hạn chế nguồn gluten không chủ ý.
• Không tự dùng dapsone, corticoid hoặc thuốc bôi không rõ thành phần.
• Hạn chế gãi và làm vỡ mụn nước vì có thể gây trầy xước, tăng nguy cơ nhiễm trùng da thứ phát.
• Tái khám và thực hiện xét nghiệm theo lịch khi đang sử dụng thuốc cần theo dõi.
• Trao đổi với nhân viên y tế nếu có tiêu chảy kéo dài, sụt cân, thiếu máu hoặc biểu hiện gợi ý thiếu chất dinh dưỡng.

Người bệnh cũng nên đi khám khi tình trạng ngứa dữ dội ảnh hưởng đến giấc ngủ, tổn thương lan rộng, tái phát kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu nhiễm trùng như đau tăng, sưng nóng và tiết dịch bất thường.

Viêm da dạng herpes là bệnh da bóng nước tự miễn có mối liên quan chặt chẽ với nhạy cảm gluten và bệnh celiac, không phải bệnh herpes do virus HSV. Tổn thương thường gây ngứa nhiều, mọc đối xứng và dễ bị nhầm với các bệnh da khác. Vì vậy, người có triệu chứng nghi ngờ nên thăm khám để được chẩn đoán trước khi tự kiêng gluten hoặc sử dụng thuốc.