Trẻ bị hạ thân nhiệt: Nguyên nhân và cách xử trí

Khác với sốt, hạ thân nhiệt thường ít được chú ý hơn nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ, đặc biệt là ở trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh. Hiểu rõ về tình trạng trẻ bị hạ thân nhiệt sẽ giúp cha mẹ biết cách giữ ấm ban đầu, theo dõi trẻ và nhận biết thời điểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Hạ thân nhiệt ở trẻ là gì?

Ở trẻ em, thân nhiệt bình thường thay đổi theo tuổi và vị trí đo. WHO định nghĩa thân nhiệt bình thường ở trẻ sơ sinh là khi nhiệt độ cơ thể trong khoảng 36,5 - 37,5°C và khuyến cáo đo nhiệt độ ở nách (axillary temperature) trong thực hành vì an toàn, vệ sinh và dễ thực hiện. Ở trẻ lớn, hạ thân nhiệt thường được định nghĩa là nhiệt độ trung tâm dưới 35°C; riêng trẻ sơ sinh, WHO coi nhiệt độ dưới 36,5°C là hạ thân nhiệt. Nếu thân nhiệt của trẻ giảm thấp hơn bình thường, đặc biệt kèm lừ đừ, bú kém hoặc khó thở, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có nguy cơ bị hạ thân nhiệt cao hơn người lớn do diện tích bề mặt da lớn hơn so với khối lượng cơ thể, lớp mỡ dưới da mỏng và hệ thống điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện. Khả năng sinh nhiệt của trẻ còn hạn chế và có thể không đủ để bù đắp khi mất nhiệt quá nhiều.

Các dấu hiệu thường gặp bao gồm da lạnh, đặc biệt ở bàn tay và bàn chân, da có thể tái nhợt hoặc nổi vân tím. Trẻ có thể trở nên lừ đừ, ngủ li bì, bú kém, khóc yếu, thậm chí có thể bị khó thở hoặc thở chậm hơn bình thường.

Nguyên nhân khiến trẻ bị hạ thân nhiệt

Có nhiều yếu tố có thể khiến thân nhiệt của trẻ giảm xuống mức đáng lo ngại. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ có biện pháp xử trí phù hợp và phòng ngừa hiệu quả hơn. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:

• Môi trường quá lạnh: Đây là nguyên nhân hàng đầu. Trẻ không được mặc đủ ấm, phòng ngủ có gió lùa, nhiệt độ điều hòa quá thấp hoặc tắm cho trẻ trong phòng lạnh có thể khiến cơ thể mất nhiệt nhanh chóng.
• Quần áo ẩm ướt: Quần áo bị ướt do mồ hôi, nước tiểu hoặc sau khi tắm không được lau khô kỹ sẽ làm nhiệt lượng của cơ thể thất thoát nhanh hơn rất nhiều so với khi mặc đồ khô.
• Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân: Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân dễ bị hạ thân nhiệt do lớp mỡ dưới da mỏng, diện tích bề mặt cơ thể lớn so với cân nặng, khả năng sinh nhiệt và điều hòa thân nhiệt còn hạn chế.
• Hạ đường huyết: Hạ đường huyết có thể làm giảm khả năng sinh nhiệt và góp phần gây hoặc làm nặng thêm tình trạng hạ thân nhiệt, đặc biệt ở trẻ sơ sinh.
• Nhiễm trùng nặng: Trong một số trường hợp nhiễm trùng huyết hoặc các bệnh nhiễm khuẩn nghiêm trọng khác, cơ thể trẻ có thể phản ứng bằng cách hạ thân nhiệt thay vì bị sốt. Đây là một dấu hiệu rất nguy hiểm.
• Các bệnh lý nền: Một số bệnh lý như suy giáp, suy dinh dưỡng, rối loạn thần kinh hoặc các rối loạn chuyển hóa cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hòa thân nhiệt.

Cách xử trí khi trẻ bị hạ thân nhiệt

Khi phát hiện con có dấu hiệu hạ thân nhiệt, cha mẹ cần giữ bình tĩnh và thực hiện các bước sơ cứu làm ấm đúng cách. Việc làm ấm nên được thực hiện từ từ và đúng cách, tránh sử dụng nguồn nhiệt quá nóng hoặc làm ấm quá nhanh.

Đầu tiên, hãy nhanh chóng đưa trẻ vào một căn phòng ấm áp, kín gió. Cởi bỏ ngay lập tức bất kỳ quần áo nào bị ẩm ướt và dùng khăn bông mềm lau khô nhẹ nhàng toàn bộ cơ thể trẻ. Sau đó, mặc cho trẻ những lớp quần áo khô, ấm, bao gồm cả mũ, bao tay và tất chân.

Đối với trẻ sơ sinh còn ổn định, phương pháp "da kề da" là một trong những biện pháp làm ấm hiệu quả và được khuyến cáo. Cha mẹ hãy cởi áo và ôm trẻ vào lòng, để da của trẻ tiếp xúc trực tiếp với da của mình, sau đó đắp một chiếc chăn ấm lên cả hai mẹ con (hoặc bố con). Hơi ấm từ cơ thể người lớn sẽ truyền sang cho trẻ một cách tự nhiên và ổn định.

Nếu trẻ còn tỉnh táo và có thể bú, hãy cho trẻ bú mẹ hoặc uống sữa công thức được làm ấm. Điều này giúp cung cấp năng lượng, hỗ trợ cơ thể duy trì sinh nhiệt và giảm nguy cơ hạ đường huyết. Cha mẹ nên theo dõi thân nhiệt của trẻ định kỳ và đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu thân nhiệt không cải thiện hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường.

Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Mặc dù nhiều trường hợp hạ thân nhiệt nhẹ có thể được xử trí tại nhà, nhưng cha mẹ cần nhận biết các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm để đưa trẻ đi cấp cứu kịp thời. Việc chậm trễ có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng.

Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu gặp phải một trong các tình huống sau:

• Thân nhiệt của trẻ không cải thiện hoặc tiếp tục giảm sau khi đã áp dụng các biện pháp giữ ấm ban đầu.
• Trẻ có biểu hiện lơ mơ, li bì, khó đánh thức hoặc phản ứng rất yếu ớt. Đây có thể là dấu hiệu của suy nhược cơ thể nghiêm trọng.
• Nhịp thở của trẻ bất thường, chẳng hạn như thở quá chậm, thở nông hoặc có những cơn ngưng thở ngắn.
• Da trẻ vẫn lạnh, tái xanh hoặc tím, đặc biệt là ở môi, đầu ngón tay và ngón chân.
• Trẻ bỏ bú, bú rất kém hoặc có vẻ quá yếu để nuốt.
• Trẻ có các triệu chứng bất thường khác như co giật, nôn nhiều, tiêu chảy kéo dài hoặc nghi ngờ mắc bệnh cấp tính.
• Trẻ dưới 3 tháng tuổi có thân nhiệt thấp hơn bình thường hoặc kèm các dấu hiệu bất thường nên được đưa đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Nhìn chung, khi thân nhiệt của trẻ giảm thấp hơn bình thường, đặc biệt ở trẻ sơ sinh hoặc kèm các dấu hiệu bất thường, cha mẹ cần xử trí cẩn trọng và đưa trẻ đi khám khi cần. Bằng cách giữ ấm đúng cách, theo dõi sát sao và nhận biết kịp thời các dấu hiệu nguy hiểm, cha mẹ có thể bảo vệ sức khỏe và sự an toàn cho con yêu của mình. Đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn của bác sĩ nếu bạn có bất kỳ lo lắng nào về tình trạng của trẻ.