Trật khớp vai tái hồi: Nguyên nhân và cách phòng ngừa hiệu quả

Trật khớp vai tái hồi là tình trạng khớp vai bị trật lặp đi lặp lại sau chấn thương ban đầu, thường gặp ở người trẻ và vận động viên. Nếu không can thiệp đúng cách, tình trạng này có thể gây suy giảm chức năng vai và ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống.

Trật khớp vai tái hồi là gì?

Trật khớp vai tái hồi là tình trạng đầu xương cánh tay (chỏm xương cánh tay) liên tục trượt ra khỏi ổ chảo của xương vai do cấu trúc giữ khớp bị tổn thương sau lần trật khớp ban đầu. Đây là một trong những biến chứng phổ biến nhất sau trật khớp vai cấp tính, đặc biệt ở người trẻ, nam giới và những người thường xuyên tham gia các hoạt động thể thao hoặc lao động gắng sức.

Trong lần trật khớp đầu tiên, bao khớp, dây chằng và sụn viền quanh ổ chảo thường bị rách hoặc giãn. Sự tổn thương này khiến khớp vai trở nên lỏng lẻo và dễ bị trật lại, thậm chí chỉ với các động tác thông thường như giơ tay lên cao, xoay vai mạnh hoặc bị va chạm nhẹ. Mỗi lần trật khớp tiếp theo không những làm tăng nguy cơ tổn thương thêm các cấu trúc quanh khớp mà còn gây giảm chức năng vận động và đau kéo dài.

Nguyên nhân nào gây trật khớp vai tái hồi?

Trật khớp vai tái hồi là hậu quả của sự mất ổn định mạn tính ở khớp vai sau lần trật khớp đầu tiên. Sự tái phát nhiều lần của tình trạng này thường bắt nguồn từ các tổn thương cấu trúc giải phẫu và yếu tố nguy cơ chức năng chưa được điều trị triệt để. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến dẫn đến trật khớp vai tái hồi:

Tổn thương sụn viền (tổn thương Bankart)

Trong lần trật khớp đầu tiên, sụn viền trước dưới của ổ chảo vai thường bị rách hoặc bong ra. Tổn thương này làm mất đi một phần chức năng giữ vững khớp, khiến chỏm xương cánh tay dễ bị trượt ra khỏi ổ chảo khi vận động, từ đó làm tăng nguy cơ tái trật.

Tổn thương xương (tổn thương Hill-Sachs và khuyết xương ổ chảo)

Khi chỏm xương cánh tay va đập mạnh vào bờ ổ chảo trong lúc trật khớp, có thể gây lõm xương (Hill-Sachs). Đồng thời, phần xương ổ chảo cũng có thể bị mẻ hoặc khuyết. Những tổn thương này làm giảm diện tích tiếp xúc và sự tương đồng của khớp, dẫn đến dễ tái trật khớp vai.

Giãn bao khớp và dây

Bao khớp và các dây chằng quanh khớp vai bị giãn quá mức hoặc rách trong lần trật khớp đầu tiên có thể không hồi phục hoàn toàn. Sự lỏng lẻo kéo dài này khiến khớp vai không còn được giữ vững, dẫn đến tình trạng mất ổn định mạn tính và trật khớp tái hồi.

Không tuân thủ chương trình phục hồi chức năng

Sau trật khớp vai, việc tập luyện và phục hồi chức năng đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc tái tạo sức mạnh và kiểm soát cơ quanh vai. Bỏ qua hoặc tập sai phương pháp sẽ khiến khớp vai chưa được bảo vệ tốt, dễ dẫn đến tái trật khi hoạt động trở lại.

Yếu tố cá nhân và hoạt động

Người trẻ, đặc biệt là nam giới dưới 30 tuổi, tham gia thể thao có cường độ cao như bóng đá, bóng rổ, võ thuật… có nguy cơ cao bị trật khớp vai tái hồi do tần suất và cường độ vận động mạnh. Ngoài ra, những người có cấu trúc giải phẫu bất thường bẩm sinh như ổ chảo nông cũng dễ bị trật khớp tái phát.

Trật khớp vai tái hồi có điều trị được không?

Trật khớp vai tái hồi hoàn toàn có thể điều trị được, tuy nhiên việc lựa chọn phương pháp điều trị cần dựa trên mức độ tổn thương, tần suất tái trật, nhu cầu hoạt động của người bệnh và đáp ứng với các biện pháp bảo tồn trước đó.

• Điều trị bảo tồn: Được áp dụng cho các trường hợp trật khớp vai tái hồi nhẹ, chưa có tổn thương cấu trúc nặng, đặc biệt ở bệnh nhân ít vận động hoặc không tham gia thể thao đối kháng. Phác đồ điều trị bao gồm vật lý trị liệu nhằm tăng cường sức mạnh và khả năng kiểm soát vận động của các cơ quanh khớp vai (đặc biệt là nhóm cơ chóp xoay và cơ ổn định xương bả vai). Việc tập luyện đều đặn và đúng kỹ thuật có thể giúp phục hồi chức năng và hạn chế tái phát.
• Điều trị phẫu thuật: Trong các trường hợp trật khớp vai tái hồi nhiều lần, kèm theo tổn thương sụn viền, bao khớp, hoặc tổn thương xương (như tổn thương Bankart, Hill-Sachs sâu, khuyết ổ chảo), phẫu thuật là chỉ định cần thiết. Phẫu thuật phổ biến hiện nay là nội soi khớp vai, nhằm tái tạo sụn viền, siết chặt bao khớp và xử lý các tổn thương kèm theo. Một số trường hợp tổn thương xương nghiêm trọng có thể cần đến các kỹ thuật ghép xương hoặc phẫu thuật mở (ví dụ: Phương pháp Latarjet).
• Phục hồi sau điều trị: Dù điều trị bằng phương pháp nào, giai đoạn phục hồi chức năng sau đó đóng vai trò quyết định trong việc phục hồi ổn định khớp và ngăn ngừa tái phát. Bài tập phục hồi cần được thiết kế cá nhân hóa và giám sát bởi chuyên gia vật lý trị liệu.

Trật khớp vai tái hồi là một vấn đề phức tạp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng hướng. Việc hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết triệu chứng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp sẽ giúp người bệnh phục hồi chức năng khớp vai, hạn chế nguy cơ tái phát và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.