Cẩm nang Nên và Không nên: Thuốc, thực phẩm và đồ uống cho người bệnh sốt xuất huyết

Việt Nam là vùng dịch tễ của sốt xuất huyết - một bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng, điều trị phức tạp và có nguy cơ tử vong. Tuy nhiên, với những trường hợp nhẹ được bác sĩ chỉ định theo dõi tại nhà, "Chìa khóa" để vượt qua bệnh tật chính là một chế độ chăm sóc khoa học. Việc nắm vững các phương pháp giảm nhẹ triệu chứng và bí quyết tăng cường sức đề kháng giúp người bệnh nhanh chóng hồi phục và ngăn chặn bệnh chuyển biến nặng.

Sốt xuất huyết uống gì để hạ sốt hiệu quả?

Theo khuyến cáo của CDC Hoa Kỳ và các chuyên gia y tế, để hạ sốt cho bệnh nhân sốt xuất huyết cần lưu ý:

• Chỉ dùng thuốc Acetaminophen (Paracetamol): Hạ sốt an toàn với liều lượng phù hợp theo chỉ định của bác sĩ.
• Hỗ trợ hạ thân nhiệt bằng cách lau người bằng nước ấm tại các vùng bẹn, nách để tản nhiệt tự nhiên.
• Tuyệt đối tránh thuốc nhóm Aspirin hoặc nhóm NSAIDs (Ibuprofen): Vì các thuốc này góp phần tăng nguy cơ xuất huyết trầm trọng, ảnh hưởng tính mạng.

Bù nước và điện giải qua đường uống sớm tại nhà

Tình trạng mất nước nghiêm trọng thường xảy ra khi mắc sốt xuất huyết do sốt cao kéo dài, nôn ói và chán ăn. Đặc biệt, hiện tượng thất thoát huyết tương qua thành mạch là cơ chế nguy hiểm nhất, trực tiếp dẫn đến suy tuần hoàn và sốc sốt xuất huyết nếu không được bù dịch kịp thời.

Dưới đây là những loại nước uống giúp bù nước và điện giải mà bác sĩ khuyên dùng:

• Nước lọc, nước sôi để nguội: là một trong những lựa chọn hàng đầu, khuyến khích uống nhiều nước (có thể từ 2 - 3 lít mỗi ngày)
• Trà thảo dược: Có thể chọn trà hoa cúc hoặc trà thảo dược vừa giúp bù nước, vừa có những hợp chất kháng viêm, thư giãn nhẹ, hỗ trợ giảm các triệu chứng mệt mỏi, đau cơ khi mắc sốt xuất huyết
• Nước dừa: Nước dừa chứa nhiều điện giải hỗ trợ bù nước và điện giải mất đi khi sốt cao
• Dung dịch bù nước đường uống (ORS - Oral Rehydration Solution) Các gói ORS hoặc dung dịch tự pha chế với muối, đường và nước giúp khôi phục cân bằng điện giải.
• Một số loại nước trái cây tự nhiên như nước cam, chanh giúp cung cấp thêm vitamin, điện giải, hỗ trợ tăng cường sức đề kháng. Cần lưu ý không nên dùng nước trái cây đóng hộp hoặc nước trái cây có nhiều đường vì có thể làm mất nước nhiều hơn.

Tìm hiểu về sốt xuất huyết

Tác nhân gây bệnh

Sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra, lây lan chủ yếu qua muỗi vằn Aedes aegypti. Loại muỗi này thường hoạt động vào ban ngày và sinh sống ở những khu vực gần gũi với con người. Khi bị muỗi cắn, virus sẽ xâm nhập vào cơ thể và bắt đầu phát triển, gây ra các triệu chứng của bệnh.

Virus Dengue có 4 tuýp huyết thanh (serotype) khác nhau. Tại Việt Nam, việc các tuýp này thay phiên gây dịch khiến một người có thể trở thành nạn nhân của sốt xuất huyết tới 4 lần, và những lần nhiễm sau thường có triệu chứng nặng nề hơn lần đầu.

Biểu hiện lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết

Một số trường hợp nhiễm virus Dengue không biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên khi xuất hiện triệu chứng, sốt xuất huyết có bệnh cảnh lâm sàng rất phức tạp, diễn tiến nhanh chóng từ nhẹ sang nặng.

• Giai đoạn khởi phát: Người bệnh sốt cao liên tục kèm các triệu chứng nhức đầu, đau cơ, đau khớp, chán ăn, buồn nôn. Da niêm có thể sung huyết. Có thể xuất hiện chấm xuất huyết dưới da, chảy máu nướu răng, chảy máu cam,...
• Giai đoạn nguy hiểm: Thường vào ngày 3 - ngày 7 của bệnh, dù lúc này người bệnh đã giảm hoặc hết sốt, nhưng lại là thời điểm dễ xảy ra những biến chứng gây tử vong như: thất thoát huyết tương dẫn đến sốc giảm thể tích, xuất huyết nội tạng nghiêm trọng (xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết não...).
• Giai đoạn phục hồi: Sau khi vượt qua giai đoạn nguy hiểm, thường sau ngày thứ 7 của bệnh, cơ thể bắt đầu ổn định, hết sốt hoàn toàn, thể trạng cải thiện rõ rệt, có cảm giác thèm ăn và xuất hiện các nốt ban hồi phục đặc trưng trên da.

Chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết tại nhà

Dưới đây là những hướng dẫn chăm sóc, quản lý nhóm bệnh nhân sốt xuất huyết tại nhà từ CDC Hoa Kỳ:

• Bệnh nhân nên nghỉ ngơi tại giường, hạn chế vận động mạnh.
• Bù dịch tích cực bằng đường uống Khuyến khích uống nhiều nước để ngăn ngừa tình trạng cô đặc máu.
• Theo dõi bệnh nhân ngoại trú thường xuyên (lý tưởng nhất là hàng ngày), xét nghiệm kiểm tra công thức máu theo chỉ định của bác sĩ.
• Kiểm soát triệu chứng sốt bằng acetaminophen (Paracetamol), kết hợp lau mát. Tránh dùng thuốc nhóm aspirin (axit acetylsalicylic) và NSAID (Ví dụ: Ibuprofen).
• Giáo dục bệnh nhân và người chăm sóc: Phải lập tức đến gặp bác sĩ nếu các dấu hiệu cảnh báo xuất hiện, gợi ý bệnh đang diễn tiến nặng (Lưu ý rằng giai đoạn nguy kịch thường xảy ra từ ngày 3 đến ngày 7 của bệnh).

Những thực phẩm nên tránh khi bị sốt xuất huyết

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục bệnh sốt xuất huyết. Để quá trình tiêu hóa thức ăn dễ dàng và bù nước hiệu quả hơn, người bệnh cần tạm thời loại bỏ những món sau khỏi thực đơn:

• Thức ăn cay, thức ăn chiên xào nhiều dầu mỡ: dễ kích ứng dạ dày, khó tiêu, có thể làm nặng hơn các triệu chứng về tiêu hóa như bồn nôn, đau bụng.
• Đồ uống chứa caffeine: Cà phê, trà đặc thường lợi tiểu, khiến cơ thể mất nước nhanh hơn.
• Đồ uống nhiều đường: nước ngọt, nước trái cây đóng lon: Lượng đường cao dế gây mất nước.
• Đồ uống có cồn: Gây mất nước trầm trọng đồng thời làm suy yếu sức đề kháng, khiến gan phải làm việc quá tải giữa lúc cơ thể đang mệt mỏi.
• Các sản phẩm từ sữa, bao gồm cả uống sữa vì chúng có thể gây khó tiêu, rối loạn tiêu hóa.
• Tránh ăn thức ăn/đồ uống có màu đen hoặc đỏ vì những thứ này có thể gây nhiễu quá trình chẩn đoán nôn ra máu, xuất huyết tiêu hoá - một trong những dấu hiệu cảnh báo của bệnh sốt xuất huyết.

Tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết là bước chủ động, an toàn và hiệu quả nhất. Hãy đến ngay Trung tâm Tiêm chủng Long Châu – nơi cung cấp vắc xin đạt chuẩn, với đội ngũ chuyên môn giàu kinh nghiệm. Đặt lịch tiêm ngay hôm nay qua hotline 1800 6928.

Xem thêm:

Cách lập kế hoạch chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết đúng cách

Biến chứng hậu sốt xuất huyết không thể xem nhẹ