Siêu âm sỏi thận là gì? Quy trình, chi phí và độ chính xác

Siêu âm là kỹ thuật giúp bác sĩ quan sát cấu trúc thận, đánh giá kích thước, vị trí viên sỏi và đưa ra hướng điều trị phù hợp mà không cần xâm lấn. Nhờ tính tiện lợi và chi phí hợp lý, siêu âm đã trở thành bước kiểm tra đầu tiên khi nghi ngờ sỏi thận.

Siêu âm sỏi thận là như thế nào?

Siêu âm sỏi thận là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, được sử dụng rất phổ biến trong y khoa để phát hiện sỏi và đánh giá tình trạng của hệ tiết niệu. Đây là kỹ thuật an toàn, không gây đau và không sử dụng tia bức xạ, vì vậy được chỉ định cho hầu hết mọi đối tượng, bao gồm cả trẻ em, phụ nữ mang thai hay người già.

Cơ chế hoạt động của siêu âm dựa trên việc sử dụng sóng âm tần số cao. Đầu dò siêu âm phát ra sóng âm truyền vào cơ thể, sau đó sóng âm sẽ phản xạ lại khi gặp các cấu trúc đặc như thận, bàng quang hoặc viên sỏi. Máy tính sẽ tiếp nhận tín hiệu phản hồi, chuyển đổi chúng thành hình ảnh trực quan hiển thị trên màn hình. Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát được vị trí sỏi, kích thước, số lượng cũng như mức độ ảnh hưởng của chúng đến hệ tiết niệu.

Trên hình ảnh siêu âm, sỏi thận thường xuất hiện dưới dạng những vùng có độ sáng cao, đôi khi có bóng lưng phía sau do viên sỏi cản sóng âm. Đặc điểm này giúp bác sĩ dễ dàng nhận diện sỏi, kể cả những sỏi nhỏ từ vài milimet. Ngoài việc phát hiện sỏi, siêu âm còn cho phép đánh giá tình trạng thận giãn, dày thành đài - bể thận, ứ nước hoặc các dấu hiệu gợi ý viêm, nhiễm khuẩn.

Ưu điểm lớn nhất của siêu âm sỏi thận chính là tính an toàn và tiện lợi. Người bệnh không cần chuẩn bị nhiều trước khi thực hiện, không phải chịu bất kỳ can thiệp nào vào cơ thể. Toàn bộ quá trình siêu âm chỉ kéo dài khoảng 5 - 10 phút. Đây cũng là phương pháp phù hợp với bệnh nhân kém hợp tác, người bị đau quặn thận hoặc người có chống chỉ định với các kỹ thuật chẩn đoán khác như CT scan có tia bức xạ.

Tuy siêu âm có độ chính xác cao, đặc biệt với các loại sỏi lớn hoặc sỏi nằm tại thận, nhưng với những sỏi nhỏ hoặc sỏi niệu quản, đôi khi hình ảnh có thể khó thấy hơn. Trong những trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể phối hợp thêm các kỹ thuật khác như chụp X-quang hệ niệu hoặc CT không cản quang để đưa ra chẩn đoán chính xác nhất.

Khi nào bệnh nhân được chỉ định siêu âm để phát hiện sỏi thận?

Trong chẩn đoán sỏi thận, bác sĩ thường sử dụng các kỹ thuật hình ảnh như chụp CT (cắt lớp vi tính) và siêu âm. Chụp CT nổi tiếng với khả năng phát hiện sỏi rất chính xác, kể cả những viên sỏi rất nhỏ hoặc nằm sâu trong hệ tiết niệu. Tuy nhiên, phương pháp này sử dụng tia bức xạ, chi phí cao và không thích hợp để lặp lại nhiều lần, đặc biệt với phụ nữ mang thai, trẻ em hoặc người cần theo dõi lâu dài.

Vì những hạn chế đó, siêu âm ngày càng được lựa chọn như xét nghiệm đầu tiên trong đánh giá sỏi thận. Siêu âm an toàn tuyệt đối, không dùng tia X, không gây đau, không xâm lấn và có thể thực hiện nhiều lần mà không gây bất kỳ tác hại nào. Chi phí thấp, dễ tiếp cận và thời gian thực hiện nhanh cũng là những yếu tố khiến phương pháp này trở thành lựa chọn ưu tiên trong thăm khám ban đầu.

Bệnh nhân sẽ được chỉ định siêu âm khi có các triệu chứng nghi ngờ sỏi thận như:

• Đau âm ỉ hoặc đau quặn ở vùng thắt lưng, đôi khi lan xuống bụng dưới hoặc vùng bẹn.
• Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu khó hoặc tiểu ra máu.
• Có biểu hiện nhiễm khuẩn đường tiết niệu như sốt, rét run, đau khi đi tiểu.
• Nước tiểu sẫm màu, có mùi lạ hoặc lượng nước tiểu thay đổi.
• Ngoài ra, siêu âm còn được chỉ định khi bác sĩ muốn đánh giá:
• Mức độ ứ nước của thận và niệu quản, giúp phát hiện tắc nghẽn do sỏi.
• Độ dày của nhu mô thận, từ đó đánh giá chức năng thận.
• Tình trạng viêm, phù nề hoặc bất thường cấu trúc trong hệ tiết niệu.

Một điểm thú vị là rất nhiều trường hợp sỏi thận không có bất kỳ triệu chứng nào. Những viên sỏi nhỏ có thể âm thầm tồn tại trong thận trong thời gian dài mà người bệnh không hề nhận ra. Không ít bệnh nhân chỉ tình cờ phát hiện sỏi thận khi siêu âm tổng quát, kiểm tra sức khỏe định kỳ hoặc siêu âm bụng vì một bệnh lý hoàn toàn khác. Điều này cho thấy siêu âm là công cụ hữu ích giúp phát hiện sớm sỏi thận, từ đó hạn chế nguy cơ biến chứng như ứ nước thận, nhiễm khuẩn kéo dài hoặc suy giảm chức năng thận.

Cần lưu ý gì trước và sau khi siêu âm?

Siêu âm sỏi thận là kỹ thuật đơn giản, an toàn và có thể thực hiện cho nhiều đối tượng khác nhau. Tuy nhiên, để thu được hình ảnh rõ nét và kết quả chính xác nhất, người bệnh vẫn cần lưu ý một số yêu cầu trước và sau khi siêu âm. Việc chuẩn bị đúng cách không chỉ hỗ trợ bác sĩ trong quá trình chẩn đoán mà còn giúp hạn chế tối đa sai số, tránh phải thực hiện lại nhiều lần.

Trước khi siêu âm

Thứ nhất, bàng quang không nên để trống khi tiến hành siêu âm. Bàng quang căng vừa đủ sẽ giúp bác sĩ quan sát rõ hơn cấu trúc hệ tiết niệu, đồng thời dễ dàng nhận diện sỏi ở niệu quản đoạn thấp hoặc bàng quang. Vì vậy, bác sĩ thường khuyên người bệnh uống nhiều nước trước khi làm siêu âm và hạn chế đi tiểu trong khoảng 1–2 giờ để bàng quang được làm đầy tự nhiên.

Thứ hai, người bệnh được khuyến nghị nhịn ăn từ 6–8 tiếng trước khi siêu âm, đặc biệt nếu siêu âm ổ bụng tổng quát. Thức ăn hoặc hơi trong dạ dày – ruột có thể che khuất hình ảnh các cơ quan, làm giảm độ chính xác của kết quả. Do đó, thời điểm lý tưởng nhất để siêu âm là buổi sáng, khi bạn đã nhịn ăn từ tối hôm trước và cơ thể đang ở trạng thái ổn định.

Ngoài ra, người bệnh nên mặc trang phục rộng rãi, thoải mái và mang theo các kết quả siêu âm hoặc xét nghiệm trước đó để bác sĩ tiện theo dõi, so sánh.

Sau khi siêu âm

Sau khi hoàn tất quá trình siêu âm, người bệnh sẽ được hướng dẫn ngồi chờ để nhận kết quả và quay lại phòng khám. Bác sĩ sẽ dựa trên hình ảnh siêu âm để đánh giá vị trí, kích thước và mức độ ảnh hưởng của sỏi thận. Nếu hình ảnh gợi ý rằng viên sỏi đang di chuyển hoặc có khả năng rơi xuống niệu quản, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện thêm siêu âm niệu quản hoặc siêu âm bàng quang để theo dõi sát hơn.

Trong một số trường hợp mà siêu âm chưa thể cung cấp đầy đủ thông tin, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu nhằm đưa ra chẩn đoán chính xác nhất. Một số phương pháp thường được sử dụng bổ sung gồm có: chụp X-quang hệ niệu, chụp CT không cản quang, siêu âm Doppler, chụp mạch thận, chụp ngược dòng hoặc chụp tĩnh mạch hệ tiết niệu. Những kỹ thuật này giúp bác sĩ đánh giá chi tiết về sỏi, mức độ tắc nghẽn và tình trạng của thận để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

Quy trình siêu âm sỏi thận diễn ra thế nào?

Quy trình siêu âm sỏi thận được thực hiện khá nhanh chóng và hoàn toàn không gây đau, giúp người bệnh cảm thấy thoải mái trong suốt quá trình. Đầu tiên, người bệnh sẽ được hướng dẫn nằm trên bàn siêu âm và kéo quần áo để lộ vùng thắt lưng và hông – nơi cần quan sát. Tùy vào vị trí thận và hình ảnh cần thu thập, bác sĩ có thể yêu cầu bạn nằm ngửa, nằm nghiêng sang một bên hoặc thay đổi tư thế để tiếp cận góc nhìn tốt nhất.

Sau đó, bác sĩ bôi một lớp gel siêu âm chuyên dụng lên vùng da cần kiểm tra. Lớp gel này giúp đầu dò tiếp xúc tốt với da, loại bỏ lớp không khí có thể cản trở sóng âm và giúp hình ảnh hiển thị sắc nét hơn. Tiếp theo, bác sĩ nhẹ nhàng di chuyển đầu dò qua lại trên vùng lưng và hông để quan sát cấu trúc thận, bể thận và tìm vị trí viên sỏi.

Quá trình này chỉ kéo dài vài phút và người bệnh có thể trò chuyện thoải mái nếu cần. Khi đã thu thập đủ hình ảnh, bác sĩ đưa khăn giấy để bạn lau sạch gel còn lại trên da. Sau đó, bạn sẽ ngồi chờ kết quả siêu âm và được bác sĩ tư vấn tình trạng sỏi cũng như hướng xử lý phù hợp.

Những điều cần lưu ý trong quá trình siêu âm sỏi thận

Siêu âm là một trong những phương pháp an toàn và phổ biến nhất để phát hiện sỏi thận. Mặc dù cả siêu âm và chụp CT đều có khả năng xác định hầu hết các loại sỏi, việc lựa chọn phương pháp nào trước thường không làm thay đổi diễn tiến bệnh. Dù bạn được siêu âm hay chụp CT đầu tiên, điều này không ảnh hưởng đến mức độ đau, thời gian cơn đau biến mất, cũng như không làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng hay khả năng phải nhập viện.

Tuy nhiên, siêu âm có ưu điểm nổi bật là không sử dụng tia bức xạ, vì vậy phù hợp cho phụ nữ mang thai, trẻ em hoặc người cần kiểm tra nhiều lần. Đối với đa số trường hợp, siêu âm là bước đầu tiên trong chẩn đoán sỏi thận, vừa tiết kiệm chi phí vừa đảm bảo an toàn. Dù vậy, nếu siêu âm chưa cho thấy rõ vị trí hoặc kích thước sỏi, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện thêm một xét nghiệm hình ảnh khác để có kết quả chính xác hơn. Điều này chỉ xảy ra ở một tỷ lệ nhỏ người bệnh.

Trong trường hợp bác sĩ chỉ định chụp CT, bạn nên hỏi liệu có thể sử dụng CT liều thấp hay không. Đây là phương pháp cho hình ảnh rõ ràng tương tự CT thông thường nhưng giúp cơ thể hạn chế tiếp xúc với bức xạ, an toàn hơn về lâu dài.

Sỏi thận có bị tái phát hay không?

Sau khi một viên sỏi thận đã được đào thải tự nhiên hoặc được loại bỏ bằng các biện pháp y khoa, nguy cơ hình thành viên sỏi mới vẫn luôn tồn tại. Thực tế cho thấy, những người từng mắc sỏi thận có tỷ lệ tái phát cao hơn hẳn so với người bình thường, đặc biệt trong vòng 5 năm đầu sau điều trị. Nguyên nhân chủ yếu đến từ các yếu tố như chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt, cơ địa dễ kết tinh khoáng chất hoặc bệnh lý nền chưa được kiểm soát tốt.

Chính vì vậy, việc theo dõi sức khỏe và chủ động phòng ngừa sau điều trị là vô cùng quan trọng. Nếu bạn có tiền sử sỏi thận, hãy chia sẻ đầy đủ thông tin với bác sĩ để được tư vấn các biện pháp giảm nguy cơ tái phát. Bác sĩ có thể khuyến nghị bạn thay đổi chế độ ăn, uống đủ nước, hạn chế thực phẩm nhiều muối – đạm – oxalate, hoặc thực hiện một số xét nghiệm chuyên sâu để tìm ra nguyên nhân hình thành sỏi.

Việc tuân thủ hướng dẫn và thăm khám định kỳ giúp bạn phát hiện sớm sỏi mới nếu có, từ đó can thiệp kịp thời và tránh được những biến chứng nghiêm trọng. Chủ động chăm sóc thận đúng cách là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe hệ tiết niệu lâu dài.

Cần làm gì khi phát hiện sỏi trong thận?

Khi được chẩn đoán có sỏi thận, dù kích thước lớn hay nhỏ, điều quan trọng nhất là bạn cần bình tĩnh và thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ để tránh biến chứng.

Việc đầu tiên bạn nên làm là tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa tiết niệu để xác định kích thước, vị trí và loại sỏi. Từ đó, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, có thể chỉ cần uống nhiều nước và dùng thuốc nếu sỏi nhỏ, hoặc tán sỏi phẫu thuật nếu sỏi đã gây biến chứng. Tuyệt đối không tự ý uống thuốc hoặc dùng mẹo dân gian chưa được kiểm chứng, vì có thể khiến tình trạng nặng hơn.

Song song với điều trị, bạn cần điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt: Uống đủ 2–2,5 lít nước mỗi ngày, hạn chế muối, đường, đạm động vật, tăng cường rau xanh và trái cây giàu citrate như chanh, cam, bưởi. Vận động nhẹ nhàng cũng giúp sỏi nhỏ di chuyển và dễ đào thải hơn.

Cuối cùng, hãy tái khám định kỳ theo lịch hẹn để theo dõi kích thước sỏi và đánh giá hiệu quả điều trị. Phát hiện sớm – xử lý đúng cách là chìa khóa giúp bạn bảo vệ sức khỏe thận và ngăn ngừa tái phát trong tương lai.

Siêu âm sỏi thận là phương pháp chẩn đoán an toàn, nhanh chóng và dễ tiếp cận, mang đến nhiều ưu điểm vượt trội trong việc phát hiện sớm sỏi và đánh giá tình trạng đường tiết niệu. Khi hiểu rõ quy trình, chi phí và khả năng chính xác của kỹ thuật này, người bệnh sẽ yên tâm hơn trong quá trình thăm khám và điều trị. Để bảo vệ sức khỏe thận một cách tốt nhất, bạn nên chủ động siêu âm định kỳ hoặc ngay khi có dấu hiệu bất thường, từ đó kịp thời xử lý và hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng.