Hướng dẫn cách sơ cứu trẻ bị hóc dị vật an toàn và hiệu quả

Tai nạn liên quan đến đường thở là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ngoài ý muốn ở trẻ nhỏ. Do đặc điểm giải phẫu và hành vi chưa hoàn thiện, trẻ rất dễ đưa các vật nhỏ vào miệng trong lúc ăn uống hoặc vui chơi. Khi dị vật lọt vào đường thở hay thực quản, nếu không được xử lý kịp thời thì tình trạng thiếu oxy có thể xảy ra nhanh chóng và để lại hậu quả nặng nề cho não và các cơ quan quan trọng khác. Vì vậy, trang bị kiến thức sơ cứu đúng cách cho cha mẹ và người chăm sóc trẻ là yếu tố mang tính quyết định trong cấp cứu ban đầu.

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị hóc dị vật

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường giúp cha mẹ và người chăm sóc trẻ phân biệt tình huống nguy hiểm cần can thiệp ngay với các trường hợp có thể theo dõi và đưa trẻ đi khám.

Biểu hiện khi dị vật gây tắc nghẽn một phần

Ở giai đoạn đầu, trẻ có thể đột ngột ho sặc sụa, mặt đỏ, vã mồ hôi và thở gắng sức. Trẻ vẫn có thể khóc hoặc phát ra tiếng ho chứng tỏ đường thở chưa bị tắc hoàn toàn. Trong trường hợp này, phản xạ ho của trẻ đóng vai trò quan trọng giúp tự đẩy dị vật ra ngoài.

Nếu sau cơn ho, trẻ hồng hào trở lại, thở ổn định và không có dấu hiệu suy hô hấp rõ, cha mẹ không nên can thiệp bằng thủ thuật cấp cứu mà cần giữ trẻ yên tĩnh và đưa đến cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng để được soi và gắp dị vật nếu cần.

Biểu hiện khi dị vật gây tắc nghẽn hoàn toàn

Khi dị vật chặn hoàn toàn đường thở, trẻ có thể không ho được, không khóc thành tiếng, mặt tím tái nhanh chóng và có biểu hiện hoảng loạn. Trong vài phút, trẻ có thể ngưng thở, mất ý thức và rơi vào hôn mê.

Đây là tình huống cấp cứu khẩn cấp, đòi hỏi phải thực hiện ngay các biện pháp sơ cứu tại chỗ để khơi thông đường thở trước khi tổn thương não xảy ra.

Cách sơ cứu trẻ bị hóc dị vật khỏi cơn nguy kịch

Việc sơ cứu cần được thực hiện khác nhau tùy theo độ tuổi và tình trạng ý thức của trẻ. Mục tiêu chính là tạo áp lực đột ngột trong lồng ngực để tống dị vật ra ngoài.

Cách sơ cứu trẻ dưới 2 tuổi

Trẻ nhỏ có cấu trúc đường thở hẹp và yếu, do đó cần áp dụng các thao tác phù hợp để tránh gây tổn thương.

Vỗ lưng và ấn ngực

Trước tiên, đặt trẻ nằm sấp trên cánh tay của người sơ cứu, đầu chúc xuống thấp hơn thân. Cẳng tay cần đỡ chắc đầu và cổ trẻ, đảm bảo miệng và mũi không bị che lấp.

Dùng gốc bàn tay còn lại vỗ mạnh 5 lần vào vùng lưng giữa hai xương bả vai. Động tác này giúp tăng áp lực trong lồng ngực và tạo lực đẩy dị vật ra ngoài.

Sau đó, nhẹ nhàng lật trẻ nằm ngửa trên cánh tay kia để kiểm tra tình trạng hô hấp. 

Nếu trẻ vẫn khó thở hoặc tím tái, cần tiến hành ấn ngực

Đặt hai ngón tay trỏ và giữa vào nửa dưới xương ức, vị trí nối giữa hai núm vú, sau đó ấn mạnh 5 lần theo hướng thẳng xuống. Nếu dị vật chưa ra, tiếp tục luân phiên 5 lần vỗ lưng và 5 lần ấn ngực cho đến khi dị vật được tống ra hoặc trẻ khóc được.

Cách sơ cứu trẻ lớn hơn

Ở trẻ lớn đã có nhận thức, phương pháp sơ cứu chủ yếu là thủ thuật Heimlich với điều chỉnh phù hợp theo tình trạng của trẻ.

Trường hợp trẻ còn tỉnh

Người sơ cứu đứng phía sau trẻ, vòng hai tay qua bụng trẻ. Một tay nắm lại thành nắm đấm, đặt vào vùng thượng vị ngay dưới mũi ức và trên rốn. Tay còn lại ôm lấy nắm đấm.

Thực hiện ấn mạnh và nhanh theo hướng từ dưới lên trên và từ trước ra sau, lặp lại 5 lần. Nếu dị vật chưa bật ra, có thể tiếp tục ấn thêm nhiều lần cho đến khi trẻ ho mạnh hoặc khóc được.

Trường hợp trẻ hôn mê

Khi trẻ mất ý thức, đặt trẻ nằm ngửa trên nền cứng. Người sơ cứu quỳ cạnh đùi trẻ, đặt gốc một bàn tay lên vùng thượng vị, bàn tay còn lại chồng lên trên.

Tiến hành ấn bụng mạnh và dứt khoát theo hướng từ dưới lên trên, lặp lại 5 lần rồi kiểm tra miệng trẻ xem dị vật có xuất hiện hay không. Nếu nhìn thấy dị vật, có thể nhẹ nhàng móc ra.

Xử trí khi trẻ ngưng thở

Trong trường hợp xấu nhất, trẻ có thể ngưng thở do thiếu oxy kéo dài. Đây là tình huống đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Ngay khi phát hiện trẻ không thở hoặc không có mạch, cần gọi cấp cứu ngay lập tức. Trong khi chờ nhân viên y tế, người sơ cứu phải tiến hành hồi sức tim phổi.

Thực hiện ép tim ngoài lồng ngực kết hợp hà hơi thổi ngạt theo tỷ lệ 30 lần ép tim và 2 lần thổi ngạt. Chu kỳ này được lặp lại liên tục cho đến khi trẻ tự thở lại hoặc có nhân viên y tế tiếp nhận.

Những lưu ý cần tránh trong quá trình sơ cứu

Bên cạnh việc thực hiện đúng thao tác, tránh các sai lầm phổ biến cũng rất quan trọng để không làm tình trạng nặng hơn.

• Không can thiệp khi trẻ vẫn ho mạnh, khóc được và còn hồng hào vì lúc này đường thở chưa bị tắc hoàn toàn. Việc can thiệp không đúng có thể khiến dị vật rơi sâu hơn.
• Tuyệt đối không dùng ngón tay mò mẫm trong miệng trẻ khi không nhìn thấy dị vật rõ ràng vì có nguy cơ đẩy dị vật vào sâu trong đường thở.
• Không cho trẻ uống nước hoặc cố nuốt thức ăn để đẩy dị vật xuống vì điều này có thể gây sặc thêm và làm tắc nghẽn nghiêm trọng hơn.
• Ngay cả khi dị vật đã được lấy ra và trẻ có vẻ ổn định, gia đình vẫn cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để kiểm tra và loại trừ tổn thương đường thở.

Cách phòng ngừa hóc dị vật đường thở ở trẻ

Phòng ngừa luôn là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ khỏi tai nạn nguy hiểm này. Đa số các trường hợp hóc dị vật ở trẻ có thể tránh được nếu gia đình chủ động loại bỏ yếu tố nguy cơ trong sinh hoạt hằng ngày và xây dựng thói quen ăn uống an toàn ngay từ sớm. Việc phòng ngừa cần được thực hiện liên tục và phù hợp với từng độ tuổi của trẻ.

Không cho trẻ chơi đồ vật có kích thước nhỏ

Các đồ chơi nhỏ như hạt vòng, chi tiết lego, pin cúc hoặc các vật tròn nhỏ rất dễ bị trẻ cho vào miệng hoặc mũi. Trẻ chỉ nên chơi đồ chơi có kích thước lớn, khó nuốt và không dễ vỡ. Cha mẹ cần thường xuyên kiểm tra đồ chơi của trẻ, loại bỏ các chi tiết rời và tuân thủ khuyến cáo độ tuổi của nhà sản xuất.

Không cho trẻ tự ăn các loại hạt và thực phẩm nguy cơ cao

Trẻ nhỏ không nên tự ăn các loại hạt cứng hoặc tròn như đậu phộng, hạt bắp, hạt mắc ca. Ngoài ra, thạch và kẹo dẻo cũng tiềm ẩn nguy cơ cao do trơn và dễ lọt sâu vào họng.

Thực phẩm cho trẻ cần được cắt nhỏ, chế biến mềm và luôn có người lớn hỗ trợ trong quá trình ăn.

Không để trẻ ăn thịt chưa tách xương

Xương nhỏ và vụn trong thịt gà vịt có thể gây hóc nguy hiểm. Người lớn cần lọc kỹ xương trước khi cho trẻ ăn và không để trẻ tự cầm các phần thịt có xương để gặm. Đặc biệt, không cho trẻ vừa ăn vừa chạy nhảy hoặc nói chuyện để tránh sặc.

Luôn giám sát trẻ khi ăn uống và vui chơi

Trẻ từ 1 - 3 tuổi đặc biệt hiếu động và chưa nhận thức được nguy hiểm. Việc quan sát trẻ trong tầm mắt và hướng dẫn trẻ ăn chậm, nhai kỹ giúp giảm đáng kể nguy cơ hóc dị vật. Sự giám sát liên tục của người lớn là yếu tố then chốt giúp phòng tránh các tai nạn đường thở đáng tiếc.

Tai nạn đường thở có thể xảy ra bất ngờ và diễn tiến rất nhanh. Việc trang bị kiến thức về cách sơ cứu trẻ bị hóc dị vật giúp cha mẹ và người chăm sóc tự tin hơn khi đối mặt với tình huống khẩn cấp. Xử lý đúng ngay từ những phút đầu không chỉ cứu sống trẻ mà còn hạn chế tối đa các tổn thương lâu dài. Khi có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, hãy ưu tiên đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá và chăm sóc an toàn.