Dịch túi cùng là gì? Nguyên nhân và những điều cần biết

Khi siêu âm vùng chậu hoặc khám phụ khoa, không ít phụ nữ nhận được kết quả có ghi "có dịch túi cùng" nhưng lại không biết tình trạng này có nguy hiểm hay không. Trên thực tế, sự xuất hiện của dịch trong túi cùng có thể là hiện tượng sinh lý ở một số thời điểm của chu kỳ kinh nguyệt, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý cần được theo dõi và điều trị. Việc hiểu rõ “dịch túi cùng là gì?” và  ý nghĩa của kết quả siêu âm sẽ giúp người bệnh tránh lo lắng quá mức cũng như biết khi nào cần đến cơ sở y tế để được thăm khám. 

Dịch túi cùng là gì?

Túi cùng là các nếp gấp của phúc mạc bao quanh các cơ quan trong vùng chậu. Ở nữ giới có hai túi cùng nằm ở hai phía của tử cung, bao gồm:

• Túi cùng trước: Là khoảng lõm nằm giữa bàng quang và tử cung.
• Túi cùng sau (túi cùng Douglas): Nằm giữa tử cung và trực tràng. Vị trí này được đặt tên theo bác sĩ người Scotland James Douglas.

Trong cấu trúc giải phẫu, túi cùng Douglas nằm thấp hơn túi cùng trước và là vị trí thấp nhất của ổ bụng. Vì vậy, khi trong khoang phúc mạc xuất hiện dịch do bất kỳ nguyên nhân nào, dịch thường sẽ tập trung tại đây. Chính vì thế, tình trạng dịch túi cùng Douglas là dấu hiệu thường được phát hiện đầu tiên khi có hiện tượng tụ dịch trong ổ bụng.

Lưu ý: Cấu tạo trên chỉ áp dụng ở nữ giới. Đối với nam giới, chỉ có một túi cùng nằm giữa bàng quang và trực tràng.

Các yếu tố khiến xuất hiện dịch ở túi cùng Douglas

Sự hiện diện của dịch trong túi cùng Douglas có thể bắt nguồn từ các hiện tượng sinh lý bình thường hoặc là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý phụ khoa và ổ bụng. Để xác định nguyên nhân, bác sĩ sẽ dựa vào lượng dịch, đặc điểm của dịch trên siêu âm cũng như các triệu chứng lâm sàng đi kèm nhằm đánh giá mức độ nghiêm trọng và hướng xử trí phù hợp.

Dịch sinh lý trong giai đoạn rụng trứng

Ở nhiều phụ nữ, một lượng nhỏ dịch có thể xuất hiện trong túi cùng Douglas vào thời điểm rụng trứng. Đây là hiện tượng sinh lý xảy ra khi nang trứng vỡ để giải phóng trứng, đồng thời một ít dịch thoát vào ổ bụng.

Đặc điểm thường gặp của loại dịch này gồm:

• Lượng dịch ít, trong;
• Không gây đau bụng hoặc sốt;
• Không xuất hiện các triệu chứng toàn thân;
• Tự được cơ thể hấp thu sau vài ngày.

Khi siêu âm, dịch chỉ tập trung ở túi cùng Douglas, không phát hiện bất thường tại tử cung hay buồng trứng. Nếu người bệnh không có triệu chứng bất thường, tình trạng này thường không cần điều trị.

Viêm vùng chậu và các bệnh phụ khoa

Các bệnh lý viêm nhiễm phụ khoa là một trong những nguyên nhân phổ biến gây tích tụ dịch trong túi cùng. Phản ứng viêm làm tăng tiết dịch và khiến dịch tập trung trong ổ bụng.

Người bệnh có thể gặp các biểu hiện như:

• Đau vùng bụng dưới;
• Sốt;
• Khí hư ra nhiều hoặc có mùi bất thường;
• Đau khi thăm khám phụ khoa.

Siêu âm có thể ghi nhận thêm các dấu hiệu sau:

• Thành vòi trứng dày lên hoặc có hiện tượng ứ dịch;
• Áp xe phần phụ hoặc áp xe vùng chậu;
• Hình ảnh viêm lan rộng trong ổ bụng.

Lạc nội mạc tử cung và hiện tượng kinh nguyệt ngược dòng

Lạc nội mạc tử cung là nguyên nhân thường gặp khiến dịch túi cùng tồn tại kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần. Tình trạng này liên quan đến hiện tượng kinh nguyệt ngược dòng, khi máu kinh và các tế bào nội mạc tử cung chảy ngược vào ổ bụng, gây phản ứng viêm mạn tính.

Trên siêu âm, ngoài dịch ở túi cùng Douglas, bác sĩ còn có thể phát hiện:

• Nang lạc nội mạc tử cung tại buồng trứng.
• Dấu hiệu dính vùng chậu do viêm kéo dài.

Chảy máu trong ổ bụng

Không phải mọi trường hợp có dịch túi cùng đều là dịch sinh lý. Trong một số trường hợp, dịch thực chất là máu do chảy máu trong ổ bụng.

Nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Vỡ nang buồng trứng;
• Vỡ hoàng thể;
• Thai ngoài tử cung.

Những trường hợp này thường đi kèm các triệu chứng như:

• Đau bụng dữ dội, xuất hiện đột ngột;
• Chóng mặt hoặc choáng váng;
• Huyết áp giảm;
• Chảy máu âm đạo bất thường.

Siêu âm có thể thấy lượng dịch tăng nhanh theo thời gian, kèm theo tổn thương ở phần phụ. Đây là tình trạng cấp cứu cần được thăm khám và xử trí càng sớm càng tốt.

Các bệnh lý khác có thể gây dịch túi cùng

Ngoài những nguyên nhân trên, dịch trong túi cùng Douglas cũng có thể xuất hiện thứ phát do nhiều bệnh lý khác trong vùng chậu hoặc ổ bụng, chẳng hạn như:

• U nang buồng trứng hoặc xoắn buồng trứng.
• Hội chứng quá kích buồng trứng sau điều trị hỗ trợ sinh sản.
• U xơ tử cung có biến chứng.
• Cổ trướng liên quan đến bệnh gan, bệnh tim hoặc các bệnh ung thư.

Chẩn đoán dịch túi cùng Douglas được thực hiện như thế nào?

Để xác định dịch túi cùng Douglas là hiện tượng sinh lý hay dấu hiệu của bệnh lý, bác sĩ sẽ kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các kỹ thuật cận lâm sàng. Việc đánh giá toàn diện giúp tìm ra nguyên nhân gây dịch, đồng thời đưa ra hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp. Các phương pháp thường được áp dụng gồm:

• Siêu âm vùng chậu (đặc biệt là siêu âm đầu dò âm đạo): Đây là kỹ thuật được ưu tiên trong chẩn đoán. Siêu âm giúp phát hiện dịch tự do tại túi cùng Douglas, ước lượng lượng dịch, đánh giá đặc điểm của dịch cũng như kiểm tra những bất thường liên quan ở tử cung, buồng trứng và phần phụ.
• Khám lâm sàng kết hợp đánh giá triệu chứng: Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử và các biểu hiện đi kèm để phân biệt giữa tình trạng dịch sinh lý (thường không có triệu chứng) với các bệnh lý như đau bụng cấp, xuất huyết âm đạo bất thường hoặc nghi ngờ viêm nhiễm phụ khoa.
• Thực hiện các xét nghiệm cần thiết: Trong một số trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm β-hCG nhằm loại trừ thai ngoài tử cung. Ngoài ra, xét nghiệm công thức máu hoặc các chỉ số viêm cũng được sử dụng khi nghi ngờ nhiễm trùng, xuất huyết hoặc chảy máu trong ổ bụng.

Lưu ý: Theo khuyến cáo của AIUM về siêu âm vùng chậu, dịch túi cùng Douglas không nên được đánh giá riêng lẻ. Kết quả siêu âm cần được đối chiếu với triệu chứng lâm sàng và các dấu hiệu hình ảnh khác để đưa ra chẩn đoán chính xác, từ đó đảm bảo lựa chọn phương án xử trí an toàn và phù hợp cho người bệnh.

"Dịch túi cùng là gì?" là câu hỏi không có một câu trả lời duy nhất vì tình trạng này có thể xuất phát từ nguyên nhân sinh lý hoặc bệnh lý. Điều quan trọng là cần đánh giá kết hợp với triệu chứng lâm sàng và kết quả thăm khám để xác định nguyên nhân chính xác. Khi có đau bụng, sốt, ra huyết bất thường hoặc được phát hiện lượng dịch nhiều trên siêu âm, người bệnh nên đến cơ sở y tế sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, góp phần bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài.