Chụp CT mạch vành là gì? Quy trình và những điều cần biết

Bệnh mạch vành là nguyên nhân hàng đầu gây đau ngực, suy tim và nhồi máu cơ tim. Trong thực hành tim mạch hiện nay, chụp CT mạch vành ngày càng được sử dụng rộng rãi nhờ khả năng đánh giá chính xác tình trạng mạch vành mà không cần can thiệp xâm lấn. Tuy nhiên, nhiều người bệnh vẫn chưa hiểu rõ CT mạch vành là gì, quy trình chụp diễn ra như thế nào, có nguy hiểm không và trường hợp nào thực sự cần thực hiện.

Chụp CT mạch vành là gì?

Chụp CT mạch vành là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng máy CT đa lát cắt kết hợp với thuốc cản quang đường tĩnh mạch để tái tạo hình ảnh chi tiết của các động mạch vành - hệ thống mạch máu có nhiệm vụ nuôi dưỡng cơ tim.

Thông qua kỹ thuật này, bác sĩ có thể quan sát rõ:

• Lòng động mạch vành.
• Mức độ hẹp hoặc tắc mạch.
• Vị trí và hình thái mảng xơ vữa.
• Mức độ vôi hóa thành mạch.
• Đường đi và giải phẫu bất thường của mạch vành.

Điểm quan trọng nhất của CT mạch vành là không xâm lấn, khác hoàn toàn với chụp mạch vành qua ống thông (can thiệp mạch), giúp giảm rủi ro và thời gian hồi phục cho người bệnh.

CT mạch vành phản ánh điều gì về bệnh mạch vành?

CT mạch vành không chỉ cho biết “có hẹp hay không” mà còn cung cấp nhiều thông tin quan trọng về sinh lý bệnh:

• Mức độ hẹp lòng mạch: Đánh giá tỷ lệ % hẹp.
• Bản chất mảng xơ vữa: Mềm, hỗn hợp hay vôi hóa.
• Vị trí mảng xơ vữa: Gần gốc mạch hay đoạn xa.
• Số lượng nhánh mạch bị tổn thương.

Những yếu tố này giúp bác sĩ:

• Phân tầng nguy cơ tim mạch.
• Dự đoán khả năng xảy ra biến cố tim mạch.
• Quyết định có cần can thiệp xâm lấn hay chưa.

Chụp CT mạch vành để làm gì trong thực hành lâm sàng?

CT mạch vành được sử dụng trong nhiều mục đích khác nhau:

• Phát hiện sớm bệnh mạch vành ở người chưa có biến chứng.
• Loại trừ bệnh mạch vành ở người đau ngực không điển hình.
• Đánh giá nguy cơ tim mạch tổng thể.
• Hỗ trợ quyết định điều trị nội khoa hay can thiệp.
• Theo dõi tiến triển mảng xơ vữa theo thời gian (chọn lọc).

Trong nhiều trường hợp, kết quả CT mạch vành giúp người bệnh tránh được chụp mạch vành xâm lấn không cần thiết.

Ai nên chụp CT mạch vành?

CT mạch vành thường được chỉ định cho các đối tượng sau:

• Người có đau ngực không điển hình, không rõ nguyên nhân.
• Người có nguy cơ tim mạch thấp đến trung bình.
• Người có nhiều yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá, béo phì.
• Trường hợp test gắng sức, điện tim hoặc siêu âm tim chưa kết luận rõ.
• Người cần đánh giá nguy cơ tim mạch trước phẫu thuật lớn.

CT mạch vành không phải xét nghiệm tầm soát đại trà, mà cần cá thể hóa theo từng người bệnh.

Những trường hợp không nên chụp CT mạch vành

CT mạch vành có thể không phù hợp trong các tình huống:

• Nghi ngờ hội chứng vành cấp (đau ngực cấp, nhồi máu cơ tim cấp).
• Nhịp tim nhanh hoặc loạn nhịp không kiểm soát.
• Suy thận nặng hoặc tổn thương thận cấp.
• Dị ứng nặng với thuốc cản quang.
• Phụ nữ mang thai.

Trong các trường hợp này, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp chẩn đoán khác an toàn và hiệu quả hơn.

Quy trình chụp CT mạch vành chi tiết từng bước

Dưới đây là các bước cần thực hiện khi chụp CT mạch vành:

Bước 1: Thăm khám và đánh giá trước chụp

Bác sĩ sẽ:

• Khai thác triệu chứng đau ngực.
• Đánh giá yếu tố nguy cơ tim mạch.
• Kiểm tra chức năng thận.
• Khai thác tiền sử dị ứng thuốc cản quang.
• Giải thích rõ mục đích, lợi ích và nguy cơ của CT mạch vành.

Người bệnh thường được yêu cầu nhịn ăn 4 - 6 giờ trước khi chụp.

Bước 2: Chuẩn bị và kiểm soát nhịp tim

Nhịp tim ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hình ảnh. Để đạt kết quả tốt:

• Nhịp tim thường cần < 60 - 65 nhịp/phút.
• Người bệnh có thể được dùng thuốc làm chậm nhịp tim.
• Được hướng dẫn tập nín thở đúng cách.

Bước 3: Tiêm thuốc cản quang

Thuốc cản quang được tiêm qua tĩnh mạch nhằm làm rõ lòng mạch vành. Người bệnh có thể cảm thấy:

• Nóng bừng toàn thân.
• Vị kim loại trong miệng.
• Cảm giác buồn tiểu thoáng qua.

Đây là phản ứng thường gặp và không nguy hiểm.

Bước 4: Tiến hành chụp CT

Người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, máy CT quay quanh lồng ngực trong vài giây. Việc nín thở đúng thời điểm giúp hình ảnh rõ nét.

Bước 5: Theo dõi sau chụp

Sau khi chụp:

• Người bệnh được theo dõi ngắn.
• Được khuyến cáo uống nhiều nước.
• Có thể sinh hoạt bình thường nếu không có phản ứng bất thường.

CT mạch vành có phát hiện được nhồi máu cơ tim không?

CT mạch vành không dùng để chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp, nhưng:

• Phát hiện nguyên nhân gây nhồi máu (hẹp/tắc mạch vành).
• Đánh giá nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch trong tương lai.

Trong nghi ngờ nhồi máu cấp, người bệnh cần được xử trí bằng các phương pháp cấp cứu khác.

CT mạch vành và chụp mạch vành can thiệp khác nhau thế nào?

• CT mạch vành: Không xâm lấn, chẩn đoán, sàng lọc.
• Chụp mạch vành can thiệp: Xâm lấn, vừa chẩn đoán vừa điều trị (đặt stent).

Hai phương pháp bổ sung cho nhau, không thay thế hoàn toàn.

Những điều người bệnh thường hiểu sai về CT mạch vành

Sau đây là một số hiểu làm của người benehk khi chụp CT:

• CT mạch vành không phải lúc nào cũng cần khi đau ngực.
• Kết quả CT bình thường không có nghĩa là không bao giờ bị bệnh tim.
• CT không thay thế hoàn toàn chụp mạch vành can thiệp.
• Không nên tự ý yêu cầu chụp khi chưa có chỉ định bác sĩ.

Người bệnh cần lưu ý gì trước khi chụp CT mạch vành?

Một số điều người bệnh cần lưu ý khi chụp CT mạch vành:

• Tuân thủ nhịn ăn và hướng dẫn dùng thuốc.
• Khai báo đầy đủ tiền sử bệnh, dị ứng, bệnh thận.
• Hỏi rõ chi phí, bảo hiểm và thời gian trả kết quả.
• Không quá lo lắng vì đây là kỹ thuật an toàn khi chỉ định đúng

Chụp CT mạch vành là phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại, không xâm lấn, giúp đánh giá chính xác tình trạng động mạch vành và nguy cơ bệnh tim mạch. Khi được chỉ định đúng và thực hiện theo quy trình chuẩn, CT mạch vành mang lại giá trị chẩn đoán cao với mức độ an toàn tốt. Việc hiểu rõ bản chất, quy trình và những lưu ý quan trọng giúp người bệnh chủ động hơn trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.