Các dạng tâm thần phân liệt thường gặp hiện nay

Tâm thần phân liệt là một rối loạn tâm thần phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của người bệnh. Trên thực tế, bệnh không chỉ có một dạng duy nhất mà được chia thành nhiều thể khác nhau, mỗi thể có đặc điểm lâm sàng và mức độ ảnh hưởng riêng.

Các dạng tâm thần phân liệt thường gặp hiện nay

Việc hiểu rõ các dạng tâm thần phân liệt thường gặp hiện nay sẽ giúp nhận biết bệnh sớm và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Tâm thần phân liệt thể Paranoid

Tâm thần phân liệt thể Paranoid là dạng tâm thần phân liệt thường gặp nhất hiện nay. Người bệnh có các hoang tưởng và ảo giác nổi bật, đặc biệt là hoang tưởng bị hại, bị kiểm soát hoặc bị chi phối. Ảo giác thính giác xuất hiện phổ biến, trong khi cảm xúc và ý chí có thể ít rối loạn hơn ở giai đoạn đầu, khiến bệnh dễ bị bỏ sót.

Tâm thần phân liệt thể thanh xuân

Thể thanh xuân thường khởi phát ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Bệnh đặc trưng bởi rối loạn cảm xúc và hành vi rõ rệt, cảm xúc không phù hợp hoàn cảnh, tư duy rời rạc, lời nói khó hiểu. Người bệnh thường có tác phong thiếu mục đích, giảm khả năng học tập và hòa nhập xã hội.

Tâm thần phân liệt thể căng trương lực

Thể này nổi bật với rối loạn vận động và tư thế, bao gồm sững sờ, cứng đờ, chống đối, uốn dẻo như sáp hoặc lặp lại lời nói, hành vi. Các biểu hiện có thể xen kẽ giữa kích động và bất động hoàn toàn.

Tâm thần phân liệt thể không biệt định

Đây là trường hợp người bệnh đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán tâm thần phân liệt nhưng không phù hợp hoàn toàn với các thể điển hình như Paranoid, thanh xuân hay căng trương lực.

Tâm thần phân liệt thể trầm cảm sau phân liệt

Người bệnh từng có giai đoạn loạn thần trước đó, sau đó xuất hiện trầm cảm rõ rệt kéo dài ít nhất hai tuần, trong khi một số triệu chứng phân liệt vẫn còn tồn tại.

Tâm thần phân liệt thể di chứng

Đặc trưng bởi các triệu chứng âm tính kéo dài như cảm xúc cùn mòn, giảm giao tiếp xã hội, suy giảm động lực, sau khi các triệu chứng loạn thần cấp đã thuyên giảm.

Tâm thần phân liệt thể đơn thuần

Thể này tiến triển âm thầm, không có hoang tưởng hay ảo giác rõ rệt. Người bệnh dần thu mình, giảm giao tiếp, thờ ơ với cuộc sống, khiến việc chẩn đoán trở nên khó khăn.

Những đối tượng dễ mắc bệnh tâm thần phân liệt

Những đối tượng dễ mắc bệnh tâm thần phân liệt không chỉ giới hạn ở một nhóm cụ thể mà có thể gặp ở bất kỳ ai. Trên thực tế, bệnh có thể xảy ra ở cả nam và nữ, không phân biệt dân tộc, nghề nghiệp hay điều kiện sống. Tuy nhiên, một số nhóm đối tượng được ghi nhận có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với mặt bằng chung.

Độ tuổi từ 16 - 30 tuổi

Tâm thần phân liệt thường khởi phát ở độ tuổi từ 16 - 30, là giai đoạn con người có nhiều thay đổi về tâm sinh lý, học tập và các mối quan hệ xã hội. Ở giai đoạn này, các triệu chứng ban đầu thường diễn tiến âm thầm như thay đổi cảm xúc, suy nghĩ, hành vi hoặc giảm khả năng tập trung. Những dấu hiệu này có thể xuất hiện vài tuần, vài tháng, thậm chí kéo dài nhiều năm trước khi xảy ra cơn rối loạn tâm thần rõ rệt đầu tiên, khiến bệnh dễ bị bỏ qua.

Ở trẻ em hoặc sau 45 tuổi

Mặc dù hiếm gặp hơn, tâm thần phân liệt vẫn có thể khởi phát sớm ở trẻ em hoặc xuất hiện sau 45 tuổi. Ngoài yếu tố độ tuổi, yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng. Những người có người thân trong gia đình từng mắc tâm thần phân liệt hoặc các rối loạn tâm thần khác sẽ có nguy cơ cao hơn so với người bình thường.

Việc nhận diện sớm các nhóm nguy cơ và theo dõi những biểu hiện bất thường về tâm lý, hành vi sẽ giúp phát hiện bệnh kịp thời, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Điều trị tâm thần phân liệt

Điều trị tâm thần phân liệt cần được thực hiện lâu dài, kết hợp nhiều phương pháp nhằm kiểm soát triệu chứng và giúp người bệnh ổn định cuộc sống.

Sử dụng thuốc

Trong hầu hết các trường hợp, thuốc điều trị là nền tảng không thể thiếu. Các thuốc chống loạn thần theo chỉ định của bác sĩ có tác dụng làm giảm ảo giác, hoang tưởng và những suy nghĩ, hành vi bất thường. Nhờ đó, người bệnh có thể dần lấy lại khả năng sinh hoạt và giao tiếp cơ bản.

Tuy nhiên, trong quá trình dùng thuốc, một số bệnh nhân có thể gặp tác dụng phụ như tăng cân, run tay chân, buồn ngủ hoặc mệt mỏi. Ngoài ra, thuốc điều trị tâm thần phân liệt có thể tương tác với các loại thuốc hoặc thực phẩm bổ sung khác, làm giảm hiệu quả hoặc tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ và không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều thuốc.

Liệu pháp tâm lý

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, các liệu pháp tâm lý đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. Thông qua tư vấn và trị liệu, bác sĩ giúp người bệnh nhận diện các suy nghĩ sai lệch, điều chỉnh hành vi không phù hợp và cải thiện kỹ năng giao tiếp xã hội. Đặc biệt, liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) giúp người bệnh học cách kiểm tra thực tế suy nghĩ, quản lý triệu chứng và đối phó tốt hơn với căng thẳng.

Việc điều trị càng được bắt đầu sớm và duy trì đều đặn thì khả năng kiểm soát bệnh càng cao, góp phần giảm tái phát và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Mỗi dạng tâm thần phân liệt đều có những biểu hiện đặc trưng và mức độ ảnh hưởng khác nhau đến cuộc sống của người bệnh. Việc nắm rõ các dạng tâm thần phân liệt thường gặp giúp người bệnh và gia đình chủ động theo dõi, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và tiếp cận điều trị kịp thời. Khi được can thiệp đúng cách và duy trì phác đồ điều trị phù hợp, người mắc tâm thần phân liệt hoàn toàn có thể kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống lâu dài.