Các bệnh lý nội tiêu hóa thường gặp là gì?

Trong cuộc sống hiện đại, các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi, rối loạn tiêu hóa hay ợ nóng ngày càng phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ. Việc hiểu đúng về nội tiêu hóa không chỉ giúp người bệnh chủ động thăm khám kịp thời mà còn góp phần phòng ngừa các biến chứng nghiêm trọng, cải thiện chất lượng cuộc sống lâu dài.

Nội tiêu hóa là gì? 

Nội tiêu hóa là một chuyên khoa thuộc nội khoa chuyên sâu, tập trung vào việc chẩn đoán, theo dõi và điều trị bằng phương pháp không phẫu thuật các bệnh lý của hệ tiêu hóa. Khác với ngoại tiêu hóa hay tiêu hóa phẫu thuật chủ yếu can thiệp bằng phẫu thuật, nội tiêu hóa sử dụng các biện pháp điều trị nội khoa như thuốc men, nội soi can thiệp và theo dõi lâu dài để quản lý bệnh.

Hệ tiêu hóa gồm những cơ quan nào?

Hệ tiêu hóa là một hệ thống phức tạp bao gồm nhiều cơ quan từ miệng đến hậu môn, mỗi cơ quan đảm nhiệm chức năng riêng trong quá trình tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng. Các cơ quan chính mà nội tiêu hóa chăm sóc bao gồm:

• Thực quản: Ống dẫn thức ăn từ họng xuống dạ dày, thường gặp bệnh lý như trào ngược, viêm thực quản hoặc ung thư thực quản.
• Dạ dày: Nơi chứa và tiêu hóa thức ăn ban đầu, dễ bị viêm, loét, xuất huyết hoặc ung thư do nhiều nguyên nhân như vi khuẩn Helicobacter pylori, stress hoặc sử dụng thuốc giảm đau kéo dài.
• Ruột non và ruột già: Đảm nhiệm hấp thu dinh dưỡng, nước và điện giải, thường gặp các vấn đề như hội chứng ruột kích thích, viêm đại tràng, polyp hoặc ung thư đại trực tràng.
• Gan: Cơ quan lớn nhất trong ổ bụng, có vai trò giải độc, sản xuất mật và dự trữ năng lượng, dễ bị viêm gan, gan nhiễm mỡ, xơ gan hoặc ung thư gan.
• Túi mật: Chứa và cô đặc mật do gan sản xuất, thường gặp bệnh lý như sỏi mật, viêm túi mật hoặc polyp túi mật.
• Tụy: Tiết enzyme tiêu hóa và hormone điều hòa đường huyết, dễ bị viêm tụy cấp hoặc mạn tính, suy tụy hoặc ung thư tụy.

Phân biệt nội tiêu hóa và ngoại tiêu hóa

Nội tiêu hóa tập trung vào việc điều trị bằng thuốc, nội soi chẩn đoán và can thiệp, theo dõi lâu dài các bệnh mạn tính như viêm loét dạ dày, hội chứng ruột kích thích, viêm gan mạn tính hoặc gan nhiễm mỡ. Bác sĩ nội tiêu hóa sử dụng nội soi để quan sát trực tiếp niêm mạc đường tiêu hóa, sinh thiết mô nghi ngờ và thực hiện các thủ thuật như cắt polyp, cầm máu hoặc nong thực quản.

Ngược lại, ngoại tiêu hóa hay tiêu hóa phẫu thuật can thiệp bằng phẫu thuật khi bệnh lý cần loại bỏ khối u, cắt bỏ phần ruột bị tổn thương, mổ sỏi mật hoặc xử lý các biến chứng như thủng dạ dày, tắc ruột hay xuất huyết tiêu hóa nặng không kiểm soát được bằng nội khoa.

Các bệnh lý nội tiêu hóa thường gặp là gì?

Nội tiêu hóa điều trị nhiều bệnh lý khác nhau từ nhẹ đến nặng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe tổng thể của người bệnh.

Nhóm bệnh dạ dày và tá tràng

Các bệnh lý liên quan đến dạ dày và tá tràng rất phổ biến trong cộng đồng:

• Viêm dạ dày: Tình trạng niêm mạc dạ dày bị viêm do nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori, sử dụng thuốc giảm đau kéo dài, uống rượu bia hoặc stress, gây đau vùng thượng vị, buồn nôn và khó tiêu.
• Loét dạ dày và tá tràng: Tổn thương sâu hơn viêm, tạo vết loét trên niêm mạc, gây đau rát dữ dội, có thể dẫn đến xuất huyết hoặc thủng dạ dày nếu không được điều trị kịp thời.
• Trào ngược dạ dày thực quản: Tình trạng axit dạ dày trào ngược lên thực quản gây ợ nóng, ợ chua, khó nuốt và ho dai dẳng, nếu kéo dài có thể gây viêm loét thực quản hoặc biến chứng thành ung thư.

Nhóm bệnh ruột

Các vấn đề liên quan đến ruột non và ruột già cũng rất đa dạng:

• Hội chứng ruột kích thích: Rối loạn chức năng ruột gây đau bụng, đầy hơi, thay đổi tần suất đại tiện giữa táo bón và tiêu chảy, thường liên quan đến stress và lo âu.
• Viêm đại tràng: Bao gồm viêm đại tràng mạn như bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng, gây tiêu chảy kéo dài, đau bụng, phân có máu và sụt cân.
• Táo bón và tiêu chảy kéo dài: Rối loạn đi ngoài kéo dài từ vài tuần trở lên, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và có thể là dấu hiệu của bệnh lý tiêu hóa nghiêm trọng hơn.

Nhóm bệnh gan, mật và tụy

Các cơ quan phụ trợ tiêu hóa cũng dễ gặp nhiều vấn đề sức khỏe:

• Viêm gan: Viêm gan virus B, C hoặc viêm gan do rượu, thuốc men gây tổn thương tế bào gan, có thể tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan.
• Gan nhiễm mỡ: Tích tụ mỡ trong tế bào gan do béo phì, tiểu đường, uống nhiều rượu hoặc chế độ ăn nhiều dầu mỡ, nếu không kiểm soát có thể dẫn đến viêm gan và xơ gan.
• Sỏi mật: Sỏi hình thành trong túi mật hoặc đường mật gây đau hạ sườn phải, buồn nôn, vàng da và có thể dẫn đến viêm túi mật hoặc viêm tụy cấp.
• Viêm tụy: Viêm cấp hoặc mạn tính của tuyến tụy gây đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn và có thể gây biến chứng nguy hiểm đến tính mạng.

Ngoài ra, có nhiều triệu chứng tưởng chừng nhẹ nhưng lại là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tiêu hóa:

• Đau bụng tái diễn: Đau vùng thượng vị, quanh rốn hoặc hạ sườn phải xuất hiện nhiều lần trong tuần.
• Đầy hơi và chướng bụng: Cảm giác bụng căng phồng, khó chịu sau ăn hoặc vào buổi tối.
• Buồn nôn và nôn: Cảm giác buồn nôn kéo dài, đặc biệt sau bữa ăn hoặc vào buổi sáng.
• Rối loạn đại tiện: Thay đổi tần suất, tính chất phân hoặc cảm giác đi ngoài không hết.

Khi nào nên đi khám nội tiêu hóa?

Việc biết đúng thời điểm cần đi khám nội tiêu hóa giúp phát hiện sớm bệnh lý và điều trị hiệu quả hơn.

Thời điểm nên đi khám nội tiêu hóa

Người bệnh nên đến khám nội tiêu hóa trong các trường hợp sau:

• Khi có triệu chứng kéo dài từ hai đến bốn tuần: Đau bụng, đầy hơi, khó tiêu, ợ nóng, táo bón hoặc tiêu chảy không thuyên giảm sau hai tuần dù đã thay đổi chế độ ăn uống.
• Khi triệu chứng tái phát nhiều lần: Các triệu chứng xuất hiện lặp lại từ ba lần trở lên trong vòng vài tháng cho thấy có vấn đề mạn tính cần được theo dõi.
• Khi có tiền sử bệnh tiêu hóa: Người từng mắc viêm loét dạ dày, viêm đại tràng, sỏi mật hoặc viêm gan cần theo dõi định kỳ để phát hiện tái phát sớm.

Đối tượng nên khám định kỳ

Một số nhóm người nên chủ động khám nội tiêu hóa định kỳ dù chưa có triệu chứng rõ ràng:

• Người trên bốn mươi tuổi: Nguy cơ ung thư tiêu hóa tăng cao theo tuổi, nên khám và nội soi định kỳ để phát hiện sớm tổn thương.
• Người có người thân mắc bệnh tiêu hóa: Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong nhiều bệnh lý tiêu hóa, đặc biệt là ung thư.
• Người thường xuyên stress và ăn uống thất thường: Lối sống không lành mạnh làm tăng nguy cơ viêm loét dạ dày, hội chứng ruột kích thích và gan nhiễm mỡ.

Nội soi tiêu hóa không chỉ giúp phát hiện tổn thương sớm ở giai đoạn chưa có triệu chứng rõ ràng mà còn theo dõi tiến triển bệnh, đánh giá hiệu quả điều trị và thực hiện các thủ thuật can thiệp như cắt polyp, cầm máu hoặc nong hẹp. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc tiêu hóa kéo dài vì có thể che dấu triệu chứng bệnh nghiêm trọng hoặc gây tác dụng phụ. Luôn tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về chế độ ăn uống, dùng thuốc và tái khám để đảm bảo hiệu quả điều trị tốt nhất.

Nhìn chung, việc nắm rõ các bệnh lý nội tiêu hóa thường gặp là gì có ý nghĩa quan trọng trong chăm sóc sức khỏe đường tiêu hóa. Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường giúp nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế biến chứng. Người bệnh nên chủ động thăm khám và tư vấn bác sĩ khi có triệu chứng kéo dài.