Suy tim tâm trương là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Suy tim tâm trương là một trong hai loại suy tim trái chính, bên cạnh suy tim tâm thu. Điểm khác biệt quan trọng nhất là trong suy tim tâm trương, khả năng co bóp và bơm máu của tim (được đo bằng phân suất tống máu - EF) thường vẫn ở mức bình thường hoặc gần bình thường (EF ≥ 50%). Tuy nhiên, do cơ tim bị cứng, áp lực bên trong tim tăng cao khi máu cố gắng lấp đầy các buồng tim, từ đó gây ra các triệu chứng lâm sàng điển hình của suy tim.

Theo thống kê, suy tim tâm trương có thể chiếm tới hai phần ba số trường hợp suy tim ở người cao tuổi. Trong suy tim tâm trương, tim phải làm việc ở mức áp lực cao hơn để đáp ứng nhu cầu trao đổi chất của cơ thể.

Những dấu hiệu và triệu chứng của suy tim tâm trương

Các triệu chứng của suy tim tâm trương về cơ bản là giống hệt với suy tim tâm thu, khiến việc phân biệt chỉ dựa trên thăm khám lâm sàng trở nên khó khăn. Các dấu hiệu điển hình bao gồm:

• Khó thở: Đây là triệu chứng phổ biến nhất, xảy ra khi vận động gắng sức hoặc thậm chí khi nghỉ ngơi ở giai đoạn nặng.
• Khó thở khi nằm: Người bệnh cảm thấy ngạt thở khi nằm phẳng và thường phải kê cao đầu bằng nhiều gối để dễ thở hơn.
• Cơn khó thở kịch phát về đêm: Đột ngột thức giấc giữa đêm trong tình trạng hụt hơi nghiêm trọng.
• Mệt mỏi và yếu sức: Cảm giác thiếu năng lượng kéo dài do cơ thể không được cung cấp đủ máu giàu oxy.
• Phù nề: Sưng tấy ở mắt cá chân, bàn chân, cẳng chân hoặc vùng bụng do tích tụ dịch.
• Ho dai dẳng: Cơn ho khan hoặc khò khè thường xuyên, đôi khi khạc ra đờm có bọt màu hồng hoặc trắng.
• Đi tiểu đêm thường xuyên: Do dịch tích tụ ở chân di chuyển ngược lại tuần hoàn và được thận đào thải khi nằm nghỉ.
• Các triệu chứng khác: Nhịp tim nhanh hoặc không đều, chóng mặt, lú lẫn, giảm khả năng tập trung và chán ăn hoặc buồn nôn.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh suy tim tâm trương

Nếu không được quản lý tốt, suy tim tâm trương có thể dẫn đến nhiều hệ quả nghiêm trọng:

• Rung nhĩ: Sự căng giãn của tâm nhĩ do áp lực tâm thất cao làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim, dẫn đến hình thành cục máu đông.
• Đột quỵ và thuyên tắc mạch: Cục máu đông từ tim có thể di chuyển lên não hoặc các cơ quan khác gây tắc nghẽn.
• Suy thận: Lưu lượng máu đến thận giảm khiến chức năng lọc chất thải bị suy yếu.
• Tổn thương gan: Máu ứ trệ tại gan gây sưng và xơ hóa gan.
• Phù phổi cấp: Dịch tràn vào phổi đột ngột gây suy hô hấp cấp tính, là tình trạng cấp cứu đe dọa tính mạng.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên chủ động thăm khám nếu nhận thấy các dấu hiệu sớm như khó thở nhẹ khi đi bộ hoặc sưng chân nhẹ. Tuy nhiên, hãy gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện:

• Đau ngực dữ dội hoặc kéo dài.
• Khó thở đột ngột, nghiêm trọng khiến bạn không thể nói hết câu.
• Ho ra đờm có bọt màu hồng.
• Ngất xỉu hoặc cảm thấy yếu sức cực độ đột ngột.
• Nhịp tim rất nhanh kèm theo đau ngực và chóng mặt dữ dội.

Suy tim tâm trương thường là kết quả của sự kết hợp giữa quá trình lão hóa tự nhiên và các bệnh lý mãn tính làm biến đổi cấu trúc cơ tim.

• Lão hóa: Theo tuổi tác, tim và mạch máu tự nhiên trở nên cứng hơn, làm giảm khả năng giãn nở của cơ tim.
• Tăng huyết áp: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Tim phải làm việc vất vả hơn để thắng được áp lực trong động mạch, lâu dần khiến cơ tim dày lên và mất đi sự linh hoạt.
• Bệnh mạch vành: Các mảng xơ vữa làm giảm máu nuôi tim, gây ra tình trạng thiếu máu cục bộ mãn tính làm cơ tim bị xơ hóa.
• Tiểu đường: Đường huyết cao trực tiếp làm hỏng các tế bào cơ tim và thúc đẩy quá trình cứng hóa tim diễn ra sớm hơn.
• Béo phì: Gây áp lực lớn lên tim và thường đi kèm với các tình trạng viêm nhiễm mãn tính làm thay đổi cấu trúc thất trái.
• Chứng ngưng thở khi ngủ: Sự sụt giảm oxy định kỳ khi ngủ gây áp lực lớn cho tim và dẫn đến rối loạn nhịp.
• Rối loạn nhịp tim: Đặc biệt là rung nhĩ khiến tim không có đủ thời gian để lấp đầy máu trong giai đoạn tâm trương.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh suy tim tâm trương?

Những người có nguy cơ mắc bệnh suy tim tâm trương là:

• Người cao tuổi: Rủi ro tăng đáng kể sau tuổi 65.
• Phụ nữ: Các nghiên cứu cho thấy phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ sau mãn kinh, có tỷ lệ mắc suy tim tâm trương cao hơn nam giới.
• Người mắc các bệnh mãn tính: Những người đang điều trị cao huyết áp, tiểu đường, bệnh thận hoặc bệnh mạch vành.
• Người có tiền sử gia đình: Có người thân mắc bệnh cơ tim hoặc suy tim sớm do yếu tố di truyền.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh suy tim tâm trương 

Lối sống không lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc kích phát và làm trầm trọng thêm bệnh:

• Hút thuốc lá: Nicotine làm tăng nhịp tim, huyết áp và trực tiếp làm hỏng các mạch máu nuôi tim.
• Lối sống ít vận động: Thiếu hoạt động thể chất khiến cơ tim yếu dần và làm trầm trọng thêm tình trạng béo phì.
• Chế độ ăn uống kém khoa học: Tiêu thụ quá nhiều muối (sodium) gây giữ nước và tăng áp lực máu.
• Lạm dụng rượu bia và chất kích thích: Rượu và các loại ma túy như cocaine có thể đầu độc trực tiếp tế bào cơ tim.
• Căng thẳng kéo dài: Tạo áp lực thường xuyên lên nhịp tim và hệ thống nội tiết làm ảnh hưởng đến cơ tim.
• Sử dụng thuốc không đúng cách: Một số loại thuốc giảm đau nhóm NSAIDs (như ibuprofen) có thể gây giữ nước và làm nặng thêm tình trạng suy tim.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán suy tim tâm trương

Chẩn đoán suy tim tâm trương thường thách thức hơn suy tim tâm thu vì phân suất tống máu vẫn bình thường. Bác sĩ sẽ thực hiện quy trình chẩn đoán đa bước:

• Xét nghiệm máu: Quan trọng nhất là xét nghiệm BNP hoặc NT-proBNP.
• Siêu âm tim: Đây là công cụ thiết yếu nhất.
• Điện tâm đồ: Giúp phát hiện các dấu hiệu dày thất trái hoặc rối loạn nhịp tim như rung nhĩ.
• Chụp X-quang ngực: Để quan sát kích thước tim và tìm kiếm dấu hiệu dịch tích tụ trong phổi.
• Chụp cộng hưởng từ tim: Cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc cơ tim và giúp phát hiện tình trạng thâm nhiễm hoặc sẹo hóa.

Phương pháp điều trị suy tim tâm trương hiệu quả 

Hiện nay, mục tiêu chính của điều trị là kiểm soát triệu chứng và quản lý các bệnh lý nền vì chưa có thuốc "chữa khỏi" hoàn toàn sự cứng hóa cơ tim.

Điều trị nội khoa:

• Thuốc lợi tiểu: Là nền tảng để giảm bớt lượng dịch thừa, giúp giảm sưng phù và cải thiện tình trạng khó thở. Cần sử dụng thận trọng để tránh làm giảm huyết áp quá mức.
• Thuốc kháng Aldosterone: Có thể giúp giảm độ cứng của tim và ngăn ngừa nhập viện ở một số bệnh nhân nhất định.
• Thuốc hạ huyết áp: Các nhóm thuốc như ACE inhibitors, ARBs hoặc thuốc chẹn kênh Calci giúp đưa huyết áp về mức mục tiêu để giảm gánh nặng cho tim.
• Thuốc kiểm soát nhịp tim: Thuốc chẹn Beta có thể được sử dụng để kiểm soát nhịp tim, đặc biệt ở bệnh nhân rung nhĩ, giúp tim có thêm thời gian để lấp đầy máu.

Can thiệp và điều trị khác:

• Quản lý bệnh lý nền: Điều trị ổn định tiểu đường, mỡ máu,…
• Tái tưới máu: Nếu suy tim do bệnh mạch vành, phẫu thuật đặt stent hoặc bắc cầu có thể giúp cải thiện chức năng tim.
• Sửa chữa van tim: Nếu có tình trạng hẹp hoặc hở van tim gây áp lực thêm cho tâm thất.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của suy tim tâm trương

Sự thay đổi lối sống là một phần không thể tách rời của phác đồ điều trị suy tim tâm trương.

Chế độ sinh hoạt:

• Theo dõi cân nặng hàng ngày: Đây là thói quen cực kỳ quan trọng. Hãy báo cho bác sĩ nếu cân nặng tăng đột ngột vì đây là dấu hiệu sớm của việc tích nước.
• Duy trì vận động thể chất: Tập thể dục ít nhất 30 phút hầu hết các ngày trong tuần theo hướng dẫn của chuyên gia.
• Ngừng hút thuốc hoàn toàn: Đây là bước then chốt để bảo vệ sức khỏe tim mạch và ngăn ngừa tổn thương thêm.
• Quản lý căng thẳng: Áp dụng các kỹ thuật như thiền, yoga hoặc tham gia các nhóm hỗ trợ để giảm áp lực cho tim.
• Cải thiện giấc ngủ: Ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm và kê cao đầu khi ngủ nếu cảm thấy khó thở khi nằm phẳng.

Chế độ dinh dưỡng:

• Hạn chế muối: Cắt giảm lượng muối dưới 2.000 mg mỗi ngày (tương đương 1 thìa cà phê muối) để tránh giữ nước.
• Kiểm soát lượng nước uống: Bác sĩ có thể yêu cầu giới hạn lượng nước uống mỗi ngày nếu bạn bị suy tim nặng.
• Chế độ ăn tốt cho tim: Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc, tránh chất béo bão hòa và các thực phẩm chế biến sẵn.
• Hạn chế rượu bia: Rượu có thể làm yếu cơ tim và gây ra các đợt rối loạn nhịp tim.

Phương pháp phòng ngừa suy tim tâm trương hiệu quả

Cách tốt nhất để phòng ngừa suy tim tâm trương là quản lý tốt các yếu tố nguy cơ từ sớm:

• Kiểm soát huyết áp: Đây là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất để tránh tình trạng cơ tim bị dày lên.
• Duy trì cân nặng lành mạnh: Tránh béo phì để giảm tải trọng làm việc cho tim.
• Điều trị tốt các bệnh lý chuyển hóa: Quản lý đường huyết ổn định và kiểm soát nồng độ cholesterol.
• Khám sức khỏe định kỳ: Để phát hiện sớm các thay đổi bất thường về cấu trúc tim thông qua siêu âm tim trước khi triệu chứng khởi phát.