Suy tim mạn là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Suy tim mạn là giai đoạn ổn định kéo dài của hội chứng suy tim, đôi khi xen kẽ bởi các đợt cấp mất bù khiến triệu chứng trở nên trầm trọng. Ước tính có hơn 6,7 triệu người tại Hoa Kỳ đang sống chung với căn bệnh này và khoảng 1/4 người trưởng thành đối mặt với nguy cơ mắc bệnh trong đời.

Để đánh giá mức độ bệnh, hiện đang được sử dụng hai hệ thống phân loại chính:

• Phân loại theo giai đoạn (ACC/AHA): Tập trung vào cấu trúc và tiến triển, gồm Giai đoạn A (nguy cơ cao), Giai đoạn B (tiền suy tim - có tổn thương cấu trúc nhưng chưa triệu chứng), Giai đoạn C (đã/đang có triệu chứng lâm sàng) và Giai đoạn D (suy tim tiến triển khó kiểm soát).
• Phân loại theo chức năng (NYHA): Dựa trên khả năng vận động, gồm Độ I (không hạn chế), Độ II (hạn chế nhẹ khi gắng sức), Độ III (hạn chế rõ rệt ngay cả khi vận động nhẹ) và Độ IV (triệu chứng xuất hiện khi nghỉ ngơi).

Ngoài ra, bệnh còn được phân loại dựa trên phân suất tống máu thất trái (LVEF) qua siêu âm tim thành: Suy tim phân suất tống máu giảm (HFrEF ≤ 40%), giảm nhẹ (HFmrEF 41% - 49%) và bảo tồn (HFpEF ≥ 50%).

Những dấu hiệu và triệu chứng của suy tim mạn

Triệu chứng thường tiến triển âm thầm và dễ bị nhầm lẫn với dấu hiệu lão hóa hoặc bệnh hô hấp. Các dấu hiệu điển hình bao gồm:

• Khó thở: Xuất hiện khi gắng sức và sau đó là ngay cả khi nghỉ ngơi.
• Khó thở khi nằm: Người bệnh phải kê cao đầu bằng nhiều gối để dễ thở hơn khi ngủ.
• Cơn khó thở kịch phát về đêm: Đột ngột thức giấc giữa đêm trong tình trạng ngạt thở, buộc phải ngồi dậy để không khí lưu thông.
• Mệt mỏi và yếu sức: Do cơ bắp không nhận đủ máu giàu oxy, làm giảm khả năng gắng sức.
• Sưng phù: Thường sưng ở mắt cá chân, bàn chân, cẳng chân hoặc đôi khi ở bụng.
• Ho dai dẳng: Ho khan hoặc khò khè thường xuyên, có thể kèm đờm trắng hoặc hồng nhạt do ứ dịch phổi.
• Tăng cân đột ngột: Do cơ thể giữ nước quá mức.
• Tiểu đêm: Thường xuyên đi vệ sinh đêm do dịch từ chân di chuyển ngược về tuần hoàn khi nằm.
• Triệu chứng khác: Nhịp tim nhanh, đánh trống ngực, chán ăn, lú lẫn hoặc kém tập trung ở người già.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh suy tim mạn

Nếu không kiểm soát tốt, bệnh có thể dẫn đến các hệ quả đe dọa tính mạng:

• Tổn thương thận và gan: Giảm tưới máu gây suy thận hoặc ứ máu gây xơ hóa gan.
• Rối loạn nhịp tim: Đặc biệt là rung nhĩ, làm tăng nguy cơ cục máu đông.
• Đột quỵ và thuyên tắc mạch: Cục máu đông di chuyển từ tim lên não hoặc các cơ quan khác.
• Vấn đề van tim: Tim giãn to làm hở các van tim, khiến máu trào ngược và bệnh nặng hơn.
• Ngừng tim đột ngột: Do rối loạn điện học nghiêm trọng trong cơ tim.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Hãy đi khám nếu tình trạng mệt mỏi hoặc phù ở chân trở nên nặng hơn. Gọi cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện:

• Đau ngực dữ dội hoặc kéo dài.
• Khó thở đột ngột, cảm giác nghẹt thở.
• Ho ra đờm có bọt màu hồng.
• Ngất xỉu hoặc yếu sức nghiêm trọng.
• Nhịp tim rất nhanh/không đều kèm chóng mặt.

Suy tim thường là hệ quả của các tổn thương cơ tim kéo dài:

• Bệnh động mạch vành: Nguyên nhân hàng đầu gây hẹp mạch máu nuôi tim và thiếu máu cục bộ.
• Nhồi máu cơ tim: Để lại sẹo vĩnh viễn trên cơ tim, làm mất khả năng co bóp.
• Huyết áp cao: Khiến tim phải làm việc vất vả hơn, lâu dần làm cơ tim dày lên và suy yếu.
• Bệnh cơ tim: Do di truyền, nhiễm trùng hoặc độc tố.
• Bệnh van tim: Van hẹp hoặc hở gây quá tải cho tim.
• Các nguyên nhân khác: Dị tật tim bẩm sinh, rối loạn nhịp tim mãn tính, tiểu đường, bệnh tuyến giáp, thiếu máu nặng hoặc ngưng thở khi ngủ.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh suy tim mạn?

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng rủi ro tăng cao ở các nhóm:

• Người cao tuổi: Đặc biệt là người trên 65 tuổi do quá trình lão hóa tự nhiên của tim và mạch máu.
• Nam giới: Nam giới có xu hướng mắc suy tim sớm hơn phụ nữ, mặc dù tỷ lệ ở phụ nữ tăng lên đáng kể sau mãn kinh.
• Người có tiền sử gia đình: Có người thân bị suy tim hoặc các bệnh cơ tim di truyền.
• Người mắc bệnh lý nền: Những người đang điều trị cao huyết áp, tiểu đường, béo phì hoặc bệnh thận mãn tính.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh suy tim mạn

Nhiều thói quen lối sống ảnh hưởng trực tiếp đến sự tiến triển của suy tim mạn:

• Hút thuốc lá: Làm hỏng mạch máu, tăng huyết áp và giảm oxy trong máu.
• Béo phì: Gây áp lực cực lớn cho tim và tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa khác.
• Chế độ ăn không lành mạnh: Tiêu thụ quá nhiều muối (natri) và chất béo bão hòa làm tăng giữ nước và xơ vữa động mạch.
• Lạm dụng rượu và chất gây nghiện: Uống quá 14 đơn vị rượu mỗi tuần hoặc sử dụng ma túy trực tiếp đầu độc cơ tim.
• Lối sống ít vận động: Làm cơ tim yếu đi và hệ tuần hoàn hoạt động kém hiệu quả.
• Căng thẳng kéo dài: Tạo áp lực thường xuyên lên nhịp tim và huyết áp.
• Sử dụng thuốc không đúng cách: Một số thuốc như NSAIDs (ibuprofen, naproxen) có thể gây giữ nước và làm trầm trọng thêm suy tim.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán suy tim mạn

Chẩn đoán suy tim mạn đòi hỏi sự kết hợp giữa khám lâm sàng và các chẩn đoán hình ảnh để xác định nguyên nhân và mức độ suy yếu.

• Xét nghiệm BNP hoặc NT-proBNP: Đây là xét nghiệm quan trọng, nồng độ chất này tăng cao khi tim bị căng giãn hoặc quá tải áp lực.
• Siêu âm tim: Công cụ quan trọng nhất để đo phân suất tống máu (EF), đánh giá độ dày thành tim và hoạt động của các van tim.
• Điện tâm đồ: Ghi lại hoạt động điện của tim để phát hiện rối loạn nhịp, dày thất trái hoặc dấu hiệu nhồi máu cũ.
• Chụp X-quang ngực: Để kiểm tra bóng tim to và dịch ứ đọng trong phổi.
• Các xét nghiệm khác: Chụp MRI hoặc CT tim để quan sát chi tiết cấu trúc, nghiệm pháp gắng sức để đánh giá khả năng vận động và xét nghiệm máu kiểm tra chức năng gan, thận, tiểu đường, thiếu máu.

Phương pháp điều trị suy tim mạn hiệu quả

Mặc dù suy tim mạn là bệnh suốt đời và không thể chữa khỏi hoàn toàn, nhưng việc điều trị đúng phác đồ có thể giúp bệnh nhân sống lâu và khỏe mạnh hơn.

Điều trị nội khoa: 

• Thuốc ARNI (sacubitril/valsartan) hoặc ACE inhibitors/ARBs: Giúp giãn mạch, hạ huyết áp và bảo vệ cơ tim khỏi quá trình xơ hóa.
• Thuốc chẹn Beta: Làm chậm nhịp tim, giúp tim nghỉ ngơi và hồi phục chức năng bơm máu.
• Thuốc kháng Aldosterone: Ngăn chặn các hormone có hại cho tim và có tác dụng lợi tiểu nhẹ.
• Thuốc ức chế SGLT2: Giúp thải muối qua đường tiểu, giảm nguy cơ tử vong và nhập viện ngay cả ở bệnh nhân không tiểu đường.
• Thuốc lợi tiểu: Dùng để loại bỏ dịch thừa, giảm sưng và khó thở.

Can thiệp ngoại khoa:

• Đặt Stent hoặc phẫu thuật bắc cầu (CABG): Nếu nguyên nhân là do tắc mạch vành.
• Sửa chữa hoặc thay van tim: Khi các van tim bị hư hỏng nặng.
• Thiết bị hỗ trợ thất trái (LVAD): Một chiếc bơm cơ học giúp tim đẩy máu đi khắp cơ thể, dùng cho bệnh nhân chờ ghép tim hoặc điều trị đích.
• Ghép tim: Giải pháp cuối cùng cho suy tim giai đoạn cuối khi các phương pháp khác thất bại.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của suy tim mạn

Chế độ sinh hoạt:

• Theo dõi cân nặng hàng ngày: Cân vào mỗi sáng sau khi đi vệ sinh. Nếu tăng > 1kg/ngày hoặc > 2kg/tuần, đó là dấu hiệu tích tụ nước và cần báo cho bác sĩ.
• Vận động đều đặn: Tham gia chương trình phục hồi chức năng tim mạch với các bài tập như đi bộ nhẹ nhàng để tăng sức bền cơ bắp.
• Bỏ thuốc lá hoàn toàn: Đây là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ mạch máu.
• Kiểm tra huyết áp tại nhà: Ghi chép thường xuyên để bác sĩ điều chỉnh thuốc.
• Quản lý tâm lý: Suy tim dễ gây lo âu, trầm cảm; hãy tham gia các nhóm hỗ trợ và trao đổi cởi mở với người thân.

Chế độ dinh dưỡng:

• Hạn chế muối: Chỉ tiêu thụ < 2g muối mỗi ngày (tương đương 1 thìa cà phê). Tránh thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp.
• Kiểm soát lượng nước: Theo hướng dẫn của bác sĩ, thông thường giới hạn < 1.5 - 2 lít chất lỏng/ngày ở giai đoạn nặng.
• Chế độ ăn tốt cho tim: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và cá; hạn chế chất béo bão hòa và đường.
• Tránh rượu bia: Rượu có thể làm yếu cơ tim và tương tác với thuốc điều trị.

Phương pháp phòng ngừa suy tim mạn hiệu quả 

Để bảo vệ trái tim trước nguy cơ suy yếu, bạn nên thực hiện các biện pháp dự phòng từ sớm:

• Quản lý tốt cao huyết áp và tiểu đường: Đây là hai yếu tố nguy cơ lớn nhất có thể điều chỉnh được.
• Duy trì cân nặng lành mạnh: Giảm cân nếu béo phì để giảm tải trọng làm việc cho tim.
• Khám sức khỏe định kỳ: Để phát hiện sớm các bất thường về cấu trúc hoặc chức năng tim trước khi có triệu chứng.
• Ngủ đủ giấc: Ngủ từ 7-8 tiếng mỗi đêm và điều trị dứt điểm chứng ngưng thở khi ngủ nếu có.