Hội chứng Ogilvie là gì? Những điều cần biết về hội chứng Ogilvie

Hội chứng Ogilvie, hay giả tắc đại tràng cấp, là tình trạng đại tràng giãn cấp tính dù không có tổn thương cơ học chặn đường lưu thông trong ruột. Đại tràng giảm nhu động khiến khí và chất chứa trong ruột ứ lại, thường làm manh tràng và đại tràng phải giãn rõ.

Hội chứng Ogilvie là một tình trạng hiếm gặp, bệnh thường gặp ở người cao tuổi, nam giới và người có nhiều bệnh đồng mắc, đặc biệt sau phẫu thuật hoặc khi mắc bệnh cấp tính nặng.

Những dấu hiệu và triệu chứng của hội chứng Ogilvie

Biểu hiện của hội chứng Ogilvie có thể tiến triển trong vài ngày. Hội chứng Ogilvie thường biểu hiện bằng bụng chướng tăng dần, kèm đau bụng và thay đổi thói quen đại tiện. Mức độ biểu hiện khác nhau giữa các bệnh nhân, một số người vẫn có thể đi ngoài hoặc trung tiện dù đại tràng đã giãn. Các triệu chứng có thể gặp khi mắc hội chứng Ogilvie gồm:

• Chướng bụng: Đây là biểu hiện nổi bật nhất. Bụng căng, to dần do khí và chất chứa ứ trong đại tràng.
• Đau hoặc khó chịu ở bụng: Người bệnh có thể đau âm ỉ, căng tức hoặc đau lan tỏa, cảm giác đau thường tăng khi bụng chướng nhiều.
• Thay đổi đại tiện và trung tiện: Có thể táo bón, giảm đi ngoài hoặc không trung tiện. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn trung tiện, đi ngoài, thậm chí tiêu chảy. Vì vậy còn đi ngoài không loại trừ hội chứng Ogilvie.
• Buồn nôn, nôn: Có thể xuất hiện cùng các biểu hiện trên, nhất là khi tình trạng ứ trệ và chướng bụng tiến triển.

Biến chứng có thể gặp khi mắc hội chứng Ogilvie

Nếu đại tràng tiếp tục giãn mà không được xử trí kịp thời, áp lực trong lòng ruột tăng có thể gây tổn thương thành ruột. Thiếu máu nuôi và thủng đại tràng là hai biến chứng nghiêm trọng nhất của hội chứng:

• Thiếu máu nuôi đại tràng: Đại tràng giãn làm tăng áp lực lên thành ruột, cản trở tuần hoàn tại chỗ. Nếu máu nuôi giảm kéo dài, mô ruột có thể bị tổn thương nặng, thậm chí hoại tử. Người bệnh có thể đau bụng tăng, bụng đau rõ khi ấn hoặc sốt.
• Thủng đại tràng: Thành ruột đã bị kéo căng và suy yếu, đại tràng có nguy cơ bị thủng, đặc biệt ở vùng manh tràng. Đây là biến chứng cấp cứu vì có thể dẫn đến viêm phúc mạc và nhiễm trùng nặng.
• Viêm phúc mạc và nhiễm trùng huyết: Nếu đại tràng thủng, tình trạng viêm nhiễm có thể xuất hiện trong ổ bụng rồi lan ra toàn cơ thể. Người bệnh có thể sốt, đau bụng dữ dội, mệt lả, tụt huyết áp hoặc rối loạn ý thức.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Thăm khám sớm giúp bác sĩ xác định nguyên nhân gây chướng bụng, loại trừ tắc ruột do nguyên nhân cơ học và theo dõi mức độ giãn đại tràng để xử trí kịp thời. Người bệnh nên được thăm khám khi bụng chướng tăng dần, nhất là sau phẫu thuật hoặc trong thời gian điều trị bệnh nặng, kèm đau bụng, buồn nôn hay giảm đi ngoài, trung tiện. Cần đến cơ sở y tế khẩn cấp nếu đau bụng tăng rõ, bụng đau khi ấn, sốt, nôn nhiều hoặc tình trạng chung xấu đi, vì đây có thể là dấu hiệu của biến chứng.

Hiện chưa xác định được một nguyên nhân trực tiếp có thể giải thích mọi trường hợp hội chứng Ogilvie. Giả thuyết được ủng hộ nhiều nhất là rối loạn điều hòa hoạt động của đại tràng bởi hệ thần kinh tự chủ. Bình thường, hệ thần kinh này phối hợp với mạng lưới thần kinh trong thành ruột để tạo ra các cơn co bóp, đẩy hơi và chất chứa đi qua đại tràng. Khi sự điều hòa bị xáo trộn, nhu động có thể suy giảm hoặc mất phối hợp ở một số đoạn ruột. Hơi và chất chứa ứ lại, khiến đại tràng giãn dù không có vật cản thực sự.

Những tình trạng hoặc yếu tố thường liên quan đến hội chứng Ogilvie gồm:

• Sau phẫu thuật hoặc chấn thương: Có thể gặp sau phẫu thuật ổ bụng, chỉnh hình, vùng chậu, sau gãy xương hoặc chấn thương nặng.
• Bệnh cấp tính và bệnh nền: Nhiễm trùng nặng, bệnh tim mạch, rối loạn thần kinh hoặc các bệnh lý khiến người bệnh phải nằm viện, ít vận động.
• Rối loạn chuyển hóa, điện giải: Những thay đổi này có thể góp phần làm nhu động đại tràng hoạt động kém.
• Thuốc ảnh hưởng đến nhu động ruột: Chẳng hạn thuốc giảm đau nhóm opioid, thuốc kháng cholinergic và một số thuốc điều trị bệnh tâm thần.
• Giai đoạn sau sinh: Hội chứng cũng được ghi nhận sau sinh, đặc biệt sau mổ lấy thai.

Những ai có nguy cơ mắc hội chứng Ogilvie?

Hội chứng Ogilvie chủ yếu được ghi nhận ở người đang nằm viện hoặc có sức khỏe suy yếu. Những nhóm người thường mắc bệnh gồm:

• Người cao tuổi có nhiều bệnh nền: Đây là nhóm được ghi nhận mắc hội chứng Ogilvie thường xuyên hơn, nhất là khi xuất hiện thêm một bệnh cấp tính.
• Người đang điều trị bệnh nặng hoặc hồi phục sau chấn thương: Tình trạng sức khỏe suy giảm và việc phải nằm điều trị kéo dài thường đi kèm nguy cơ cao hơn.
• Người vừa trải qua phẫu thuật: Đặc biệt là các phẫu thuật lớn về chỉnh hình, cột sống, tim hoặc vùng bụng, chậu.
• Phụ nữ sau sinh: Hội chứng cũng có thể xuất hiện sau sinh, kể cả ở người trước đó khỏe mạnh.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc hội chứng Ogilvie

Ở những nhóm trên, một hoặc nhiều tình trạng đi kèm có thể góp phần làm rối loạn nhu động đại tràng:

• Bệnh tim mạch, hô hấp hoặc thần kinh: Suy tim, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đột quỵ hay Parkinson.
• Nhiễm trùng nặng, chấn thương hoặc bỏng: Đây là những tình trạng thường được ghi nhận trước khi hội chứng xuất hiện.
• Rối loạn điện giải và bệnh chuyển hóa: Hạ kali máu, đái tháo đường hoặc suy thận.
• Thuốc làm giảm nhu động ruột: Bao gồm thuốc giảm đau opioid, thuốc kháng cholinergic và một số thuốc tác động lên hệ thần kinh.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán hội chứng Ogilvie

Chẩn đoán hội chứng Ogilvie thường dựa vào sự kết hợp của cả thăm khám lâm sàng và cận lâm sàng. Thông qua lâm sàng, bác sĩ ghi nhận tiền sử, bệnh sử của bệnh nhân, từ các triệu chứng như bụng chướng, đau bụng và thay đổi đại tiện giúp định hướng bệnh. Sau đó dùng các phương pháp cận lâm sàng để phát hiện hình ảnh đại tràng giãn và loại trừ tắc đại tràng do nguyên nhân cơ học. Ngoài ra còn hỗ trờ tìm những rối loạn đi kèm và đánh giá nguy cơ biến chứng.

• X-quang bụng: Phát hiện đại tràng giãn, đo mức độ giãn của manh tràng và theo dõi sự thay đổi qua các lần chụp.
• CT bụng: Đánh giá đại tràng chi tiết hơn, giúp loại trừ tắc ruột do nguyên nhân cơ học và kiểm tra dấu hiệu thiếu máu nuôi hoặc thủng ruột.
• Chụp đại tràng với thuốc cản quang tan trong nước: Được cân nhắc khi cần làm rõ liệu có tổn thương gây tắc đại tràng hay không.
• Xét nghiệm máu: Kiểm tra điện giải, chức năng thận và các dấu hiệu viêm để phát hiện rối loạn đi kèm, đánh giá nguy cơ biến chứng.

Phương pháp điều trị hội chứng Ogilvie

Điều trị hội chứng Ogilvie nhằm giúp đại tràng giảm giãn và ngăn ngừa biến chứng. Phương pháp điều trị được dựa vào mức độ giãn đại tràng, diễn tiến triệu chứng và sức khỏe của người bệnh để lựa chọn phù hợp.

• Điều trị hỗ trợ và theo dõi: Đây thường là bước đầu nếu người bệnh chưa có dấu hiệu thiếu máu nuôi hoặc thủng đại tràng. Người bệnh tạm ngừng ăn uống, truyền dịch, điều chỉnh điện giải và xử trí bệnh lý đi kèm. Những thuốc làm ruột hoạt động chậm, như opioid hoặc thuốc kháng cholinergic, sẽ được xem xét giảm hoặc ngừng. Tùy tình trạng, người bệnh có thể được hỗ trợ vận động và đặt ống giúp thoát hơi. Trong thời gian này, bệnh nhân được khám bụng và theo dõi mức độ giãn đại tràng trên các chẩn đoán hình ảnh.
• Điều trị bằng neostigmine: Nếu đại tràng không cải thiện sau điều trị hỗ trợ, bác sĩ có thể dùng neostigmine để kích thích nhu động ruột. Thuốc được sử dụng tại cơ sở y tế có khả năng theo dõi tim mạch, vì có thể gây chậm nhịp tim và một số tác dụng không mong muốn khác. Người bệnh không tự sử dụng thuốc này.
• Nội soi giảm áp đại tràng: Phương pháp này giúp đưa bớt khí ra ngoài để đại tràng giảm căng. Thường được cân nhắc nội soi khi neostigmine không phù hợp hoặc điều trị không hiệu quả.
• Phẫu thuật: Được chỉ định khi có biến chứng như thiếu máu nuôi, thủng đại tràng, hoặc khi tình trạng giãn không đáp ứng với các phương pháp khác. Phạm vi phẫu thuật phụ thuộc vào mức độ tổn thương của đại tràng và sức khỏe người bệnh.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp hạn chế diễn tiến hội chứng Ogilvie

Chế độ sinh hoạt

Những biện pháp sinh hoạt cần thực hiện cùng với điều trị và theo dõi tại cơ sở y tế, theo tình trạng của từng người bệnh:

• Vận động trong khả năng cho phép: Đi lại hoặc thay đổi tư thế theo hướng dẫn của nhân viên y tế, tránh nằm bất động kéo dài nếu sức khỏe cho phép.
• Theo dõi bụng chướng và đau: Báo ngay cho bác sĩ nếu bụng căng hơn, đau tăng, sốt hoặc nôn nhiều.
• Dùng thuốc đúng chỉ định: Cho bác sĩ biết tất cả thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc giảm đau opioid và thuốc kháng cholinergic. Không tự ý ngừng thuốc hoặc dùng thuốc nhuận tràng khi chưa được hướng dẫn.
• Điều trị bệnh đi kèm: Kiểm soát nhiễm trùng, bệnh nền và rối loạn điện giải theo chỉ định để hỗ trợ đại tràng hồi phục.

Chế độ dinh dưỡng

• Ăn theo hướng dẫn của bác sĩ: Khi đại tràng còn giãn, người bệnh có thể cần tạm ngừng ăn uống để ruột nghỉ. Không tự ăn thêm dù thấy đói.
• Ăn lại từ từ khi được cho phép: Bắt đầu với lượng vừa phải, ăn chậm và theo dõi xem bụng có chướng hoặc buồn nôn trở lại không.
• Uống nước theo chỉ định: Lượng nước cần uống tùy tình trạng sức khỏe. Người bệnh đang truyền dịch hoặc có bệnh tim, thận cần làm theo hướng dẫn riêng.

Phương pháp phòng ngừa hội chứng Ogilvie

Chưa có cách nào bảo đảm phòng ngừa hoàn toàn hội chứng Ogilvie vì bệnh thường xuất hiện cùng nhiều vấn đề sức khỏe khác. Với người có nguy cơ cao, giảm các yếu tố thuận lợi và nhận biết sớm tình trạng chướng bụng có thể giúp can thiệp kịp thời.

• Vận động sớm khi sức khỏe cho phép: Sau phẫu thuật hoặc trong thời gian nằm viện, đi lại và thay đổi tư thế theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Điều trị bệnh đang mắc: Theo dõi và xử trí nhiễm trùng, bệnh nền, tình trạng thiếu dịch hoặc rối loạn điện giải theo chỉ định.
• Rà soát thuốc đang dùng: Trao đổi với bác sĩ về các thuốc có thể làm chậm hoạt động của ruột, nhất là thuốc giảm đau opioid và thuốc kháng cholinergic, không tự ý ngừng thuốc.
• Báo sớm khi có triệu chứng: Người đang nằm viện hoặc mới phẫu thuật cần thông báo cho nhân viên y tế nếu bụng chướng tăng, đau bụng hoặc thay đổi rõ việc đi ngoài, trung tiện.