Nhiễm trùng do vi khuẩn và virus khác nhau thế nào?

Vi khuẩn và virus đều có thể gây ra nhiều bệnh lý quen thuộc, từ nhiễm trùng đường hô hấp đến các bệnh ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa hoặc những cơ quan khác. Do có nhiều triệu chứng tương đồng, không ít người khó phân biệt hai tình trạng này và cho rằng cứ nhiễm trùng là cần dùng kháng sinh. Vậy nhiễm trùng do vi khuẩn và virus khác nhau thế nào, nhận biết và điều trị ra sao? Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Nhiễm trùng do vi khuẩn và virus có giống nhau?

Nhiễm trùng do vi khuẩn và virus là hai tình trạng khác nhau, dù đều có thể gây sốt, mệt mỏi, đau nhức hoặc viêm tại cơ quan bị ảnh hưởng. Sự khác biệt nằm ở tác nhân gây bệnh, cách chúng sinh sôi trong cơ thể và phương pháp điều trị.

Nhiễm trùng do vi khuẩn

Vi khuẩn là những vi sinh vật đơn bào có khả năng tự sinh trưởng và nhân lên trong những điều kiện phù hợp. Khi vi khuẩn gây bệnh xâm nhập vào cơ thể, chúng có thể làm tổn thương mô, tạo độc tố hoặc kích hoạt phản ứng miễn dịch.

Một số bệnh có thể do vi khuẩn gây ra gồm viêm họng do liên cầu khuẩn, viêm phổi do vi khuẩn, nhiễm khuẩn đường tiết niệu và một số trường hợp viêm tai, viêm xoang.

Tùy loại vi khuẩn và vị trí nhiễm trùng, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh. Tuy nhiên, kháng sinh không có tác dụng đối với virus và không nên tự ý sử dụng khi chưa xác định nguyên nhân.

Nhiễm trùng do virus

Virus là những tác nhân cực nhỏ, không có cấu trúc tế bào hoàn chỉnh và không thể tự nhân lên bên ngoài tế bào chủ. Sau khi xâm nhập cơ thể, virus đưa vật chất di truyền vào tế bào và sử dụng hệ thống của tế bào để tạo ra các bản sao mới, từ đó gây tổn thương và kích hoạt đáp ứng miễn dịch.

Cảm lạnh, cúm, COVID-19, sởi, quai bị và HIV là một số bệnh do virus gây ra.

Đặc điểm chung của người bệnh khi nhiễm trùng do vi khuẩn và virus là gì?

Mặc dù nhiễm trùng do vi khuẩn và virus có cơ chế gây bệnh khác nhau, cả hai đều có thể kích hoạt hệ miễn dịch và gây ra nhiều triệu chứng tương tự. Vì vậy, chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài thường khó xác định chính xác tác nhân gây bệnh.

Sốt và ớn lạnh

Sốt là phản ứng thường gặp khi cơ thể chống lại nhiễm trùng. Người bệnh có thể cảm thấy nóng, rét run hoặc ớn lạnh. Mức độ sốt không thể được sử dụng riêng lẻ để kết luận nhiễm khuẩn hay nhiễm virus.

Mệt mỏi và đau nhức cơ thể

Khi hệ miễn dịch được kích hoạt, cơ thể có thể xuất hiện cảm giác mệt mỏi, uể oải, đau đầu hoặc đau nhức cơ. Những triệu chứng này thường gặp trong nhiều bệnh nhiễm trùng, đặc biệt là các bệnh nhiễm virus đường hô hấp.

Đau, sưng hoặc đỏ tại vùng tổn thương

Nếu nhiễm trùng xảy ra tại một vị trí cụ thể, chẳng hạn da, tai, họng hoặc khớp, vùng bị ảnh hưởng có thể xuất hiện tình trạng đau, sưng, nóng hoặc đỏ do phản ứng viêm. Biểu hiện cụ thể phụ thuộc vào cơ quan bị nhiễm và nguyên nhân gây bệnh.

Buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy

Một số bệnh nhiễm trùng đường tiêu hóa do cả virus và vi khuẩn đều có thể gây buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Người bệnh cũng có nguy cơ mất nước nếu các triệu chứng kéo dài.

Thay đổi thân nhiệt

Ngoài sốt, một số người có thể cảm thấy lạnh hoặc rét run do cơ thể đang điều chỉnh nhiệt độ trong quá trình đáp ứng với nhiễm trùng.

Nhìn chung, sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau nhức và rối loạn tiêu hóa có thể xuất hiện ở cả nhiễm khuẩn và nhiễm virus. Do đó, không nên tự dùng kháng sinh chỉ dựa trên triệu chứng. Nếu bệnh diễn tiến nặng, kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.

Cách điều trị nhiễm trùng do vi khuẩn và virus là gì?

Cách điều trị nhiễm trùng phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh, vị trí nhiễm trùng và mức độ nghiêm trọng. Nhiễm khuẩn do vi khuẩn và nhiễm virus không được điều trị theo cùng một cách, vì vậy việc xác định nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng.

Điều trị nhiễm trùng do vi khuẩn

Kháng sinh là nhóm thuốc có thể được sử dụng để điều trị một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn. Bác sĩ sẽ lựa chọn loại thuốc, liều dùng và thời gian điều trị dựa trên loại vi khuẩn, vị trí nhiễm trùng và tình trạng của người bệnh. Không phải mọi trường hợp nhiễm khuẩn đều cần kháng sinh và người bệnh không nên tự mua hoặc tự ngừng thuốc.

Bên cạnh điều trị nguyên nhân, người bệnh có thể được hướng dẫn sử dụng thuốc phù hợp để giảm các triệu chứng như sốt, đau hoặc khó chịu. Nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ và bổ sung đủ nước cũng giúp cơ thể phục hồi tốt hơn.

Điều trị nhiễm trùng do virus

Phần lớn các bệnh nhiễm virus thông thường được điều trị chủ yếu bằng cách kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ cơ thể phục hồi. Người bệnh nên nghỉ ngơi, uống đủ nước, đặc biệt khi sốt, nôn hoặc tiêu chảy, đồng thời duy trì chế độ ăn phù hợp với khả năng dung nạp.

Một số bệnh do virus có thuốc kháng virus đặc hiệu. Những thuốc này chỉ có tác dụng với một số loại virus và cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.

Vắc xin không phải phương pháp điều trị khi đã nhiễm virus, nhưng có vai trò quan trọng trong phòng ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm như cúm, COVID-19, sởi và một số bệnh do virus khác.

Dù nhiễm khuẩn hay nhiễm virus, nếu người bệnh sốt cao kéo dài, khó thở, lơ mơ, mất nước, đau dữ dội hoặc triệu chứng ngày càng nặng, cần được thăm khám sớm để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Nhiễm trùng do vi khuẩn và virus khác nhau về bản chất tác nhân, cơ chế gây bệnh và cách điều trị, dù có thể gây ra những triệu chứng tương tự như sốt, mệt mỏi, đau nhức hoặc viêm. Kháng sinh có thể được sử dụng trong một số trường hợp nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhưng không có tác dụng đối với virus. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý dùng thuốc mà nên thăm khám khi triệu chứng kéo dài, diễn tiến nặng hoặc có dấu hiệu bất thường để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.