Giả phình động mạch là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Giả phình động mạch là một bất thường mạch máu có thể hình thành khi động mạch bị tổn thương, làm máu rò ra ngoài và khu trú trong các mô lân cận. Bệnh có thể liên quan đến chấn thương, can thiệp y khoa hoặc nhiều yếu tố khác. 

Giả phình động mạch là gì?

Giả phình động mạch là tình trạng máu thoát ra khỏi lòng động mạch qua vị trí thành mạch bị tổn thương và tập trung tại các mô xung quanh. Khác với phình động mạch thực sự, túi giả phình không được cấu tạo đầy đủ bởi các lớp của thành động mạch. Thay vào đó, lượng máu thoát ra được giới hạn bởi mô lân cận, hình thành một khoang chứa máu vẫn còn thông với lòng mạch.

Tình trạng này có thể xuất hiện sau chấn thương làm tổn thương động mạch hoặc sau một số thủ thuật can thiệp qua đường mạch máu. Ngoài ra, nhiễm trùng và một số nguyên nhân khác cũng có thể liên quan đến sự hình thành giả phình.

Biểu hiện của giả phình động mạch thay đổi tùy vị trí, kích thước và mức độ ảnh hưởng đến các cấu trúc xung quanh. Một số trường hợp có thể xuất hiện khối sưng, đau hoặc cảm giác đập theo nhịp mạch tại vùng tổn thương. Vì giả phình có nguy cơ gây ra các biến chứng mạch máu, người có dấu hiệu nghi ngờ cần được thăm khám để xác định tình trạng và có hướng xử trí phù hợp.

Nguyên nhân gây giả phình động mạch

Giả phình động mạch hình thành khi thành động mạch bị tổn thương, tạo điều kiện để máu thoát ra ngoài lòng mạch và khu trú trong các mô xung quanh. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Chấn thương: Va đập mạnh, vết thương xuyên thấu hoặc các tổn thương trực tiếp khác có thể làm rách thành động mạch, từ đó dẫn đến hình thành giả phình.
• Thủ thuật can thiệp mạch máu: Việc chọc kim hoặc đặt ống thông vào động mạch trong quá trình chẩn đoán, điều trị có thể gây tổn thương tại vị trí tiếp cận mạch và tạo giả phình.
• Phẫu thuật: Tổn thương động mạch hoặc bất thường tại vị trí nối mạch sau phẫu thuật có thể khiến máu rò ra mô xung quanh và hình thành túi giả phình.
• Nhiễm trùng: Nhiễm trùng tại thành mạch hoặc các mô lân cận có thể làm suy yếu, phá hủy cấu trúc thành động mạch, làm tăng nguy cơ xuất hiện giả phình.
• Tổn thương thành mạch do bệnh lý: Một số quá trình bệnh lý ảnh hưởng đến cấu trúc và độ bền của thành động mạch có thể tạo điều kiện cho máu thoát khỏi lòng mạch và hình thành giả phình.

Dấu hiệu nhận biết giả phình động mạch

Dấu hiệu của giả phình động mạch có thể khác nhau tùy thuộc vào vị trí, kích thước và mức độ ảnh hưởng của tổn thương. Một số trường hợp ít biểu hiện rõ ràng, trong khi những trường hợp khác có thể xuất hiện các triệu chứng tại vùng mạch bị tổn thương như:

• Khối sưng bất thường: Người bệnh có thể nhận thấy một khối sưng hoặc vùng phồng lên tại vị trí giả phình, đặc biệt khi tổn thương nằm ở động mạch gần bề mặt da.
• Khối đập theo nhịp mạch: Vùng sưng có thể có cảm giác đập hoặc rung theo nhịp tim do túi giả phình vẫn còn thông với lòng động mạch.
• Đau hoặc khó chịu: Đau có thể xuất hiện quanh khu vực tổn thương và thay đổi về mức độ tùy từng trường hợp.
• Bầm tím hoặc tụ máu: Máu thoát ra ngoài lòng mạch có thể gây tụ máu, đổi màu da hoặc bầm tím ở vùng xung quanh.
• Sưng phù: Giả phình có kích thước lớn có thể chèn ép các cấu trúc lân cận, góp phần gây sưng ở vùng bị ảnh hưởng.
• Triệu chứng do chèn ép thần kinh: Khi túi giả phình tác động lên dây thần kinh gần đó, người bệnh có thể gặp cảm giác tê, yếu hoặc khó chịu ở khu vực liên quan.

Các biểu hiện trên không đặc hiệu riêng cho giả phình động mạch. Vì vậy, khi xuất hiện khối sưng đập theo nhịp mạch, đau hoặc sưng bất thường, đặc biệt sau chấn thương hay thủ thuật can thiệp mạch, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Phương pháp điều trị giả phình động mạch

Điều trị giả phình động mạch phụ thuộc vào vị trí, kích thước, nguyên nhân, triệu chứng và nguy cơ biến chứng của tổn thương. Sau khi đánh giá, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp phù hợp, từ theo dõi đến can thiệp hoặc phẫu thuật.

• Theo dõi định kỳ: Một số giả phình có kích thước nhỏ, ổn định và không gây triệu chứng đáng kể có thể được theo dõi bằng siêu âm để đánh giá sự thay đổi theo thời gian.
• Ép dưới hướng dẫn siêu âm: Bác sĩ sử dụng đầu dò siêu âm tạo áp lực lên vùng cổ túi giả phình nhằm làm gián đoạn dòng máu đi vào túi và thúc đẩy quá trình hình thành huyết khối.
• Tiêm thrombin dưới hướng dẫn siêu âm: Thrombin được đưa trực tiếp vào túi giả phình nhằm tạo huyết khối và làm ngừng dòng máu trong túi. Phương pháp này thường được áp dụng cho một số trường hợp giả phình sau can thiệp động mạch đùi.
• Can thiệp nội mạch: Tùy đặc điểm tổn thương, bác sĩ có thể sử dụng các kỹ thuật như đặt stent phủ hoặc nút mạch để loại bỏ túi giả phình khỏi tuần hoàn nhưng vẫn duy trì dòng máu qua động mạch cần thiết.
• Phẫu thuật: Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi giả phình có nguy cơ biến chứng cao, tổn thương phức tạp hoặc các phương pháp ít xâm lấn không phù hợp. Mục tiêu là kiểm soát vị trí tổn thương và phục hồi lưu thông máu khi cần thiết.

Việc lựa chọn phương pháp điều trị cần dựa trên đánh giá chuyên môn và đặc điểm cụ thể của từng trường hợp. Người bệnh không nên tự tác động, xoa bóp hoặc cố ép vào khối nghi ngờ giả phình khi chưa được bác sĩ thăm khám.

Giả phình động mạch có thể xuất hiện sau chấn thương, thủ thuật can thiệp hoặc do nhiều nguyên nhân khác gây tổn thương thành mạch. Việc chú ý đến những biểu hiện bất thường như sưng, đau, bầm tím hay xuất hiện khối đập theo nhịp mạch có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên chủ động thăm khám để được chẩn đoán chính xác và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, qua đó hạn chế nguy cơ xảy ra các biến chứng liên quan đến mạch máu.