Con chấy là gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa chấy ở trẻ

Con chấy là loài ký sinh thích cư trú và sinh sản trên mái tóc con người. Hiện nay, tình trạng trẻ nhỏ bị chấy chủ yếu xảy ra do các bé thường tiếp xúc gần với nhiều bạn bè trong môi trường lớp học, dễ lây lan chấy.

Con chấy là gì?

Chấy là một loại sinh vật rất nhỏ, sống ký sinh trên da đầu con người. Chúng tồn tại và phát triển bằng cách hút một lượng máu cực nhỏ từ da đầu và sinh sản bằng cách đẻ trứng bám vào chân tóc. Chấy lây truyền chủ yếu thông qua tiếp xúc gần giữa người với người. Mặc dù không phải là tác nhân truyền bệnh, nhưng việc chấy hút máu có thể gây ngứa ngáy, khó chịu, đồng thời làm tăng nguy cơ nhiễm trùng da.

Chấy trưởng thành có sáu chân và kích thước nhỏ bằng hạt vừng. Màu sắc của chúng dao động từ màu be đến xám, thậm chí tối hơn sau khi hút máu. Do màu sắc của chấy thường gần giống với màu tóc nơi chúng ký sinh, việc quan sát bằng mắt thường trở nên khá khó khăn. Vùng dễ phát hiện chấy nhất là sau tai và dọc theo đường chân tóc phía sau gáy.

Chấy cái có thể đẻ đến 10 trứng mỗi ngày. Trứng chấy có hình bầu dục và màu sắc thường tương đồng với màu tóc của người bị ký sinh, từ trắng, vàng đến nâu, khiến việc phát hiện cũng không đơn giản.

Vòng đời con chấy bao lâu?

Sau khi đẻ, chấy cái sẽ gắn trứng vào tóc bằng một chất giống keo, không thấm nước. Nhờ chất này, trứng không bị rửa trôi, chải tóc hay thổi bay như gàu hay các vảy tóc thông thường. Chấy thường đẻ trứng ở đoạn tóc gần sát da đầu (cách da đầu dưới 1⁄4 inch) vì trứng cần nhiệt độ từ da đầu để phát triển và nở. 

Thời gian từ khi trứng được đẻ đến khi nở thành chấy con kéo dài khoảng 8 - 9 ngày. Sau khi trứng nở, vỏ trứng vẫn bám chắc trên tóc và dần di chuyển ra xa da đầu theo sự phát triển của tóc. Vì vậy, các vỏ trứng rỗng thường xuất hiện ở phần tóc xa da đầu hơn so với trứng còn sống.

Chấy con vừa mới nở còn gọi là nhộng. Nhộng có kích thước tương đương trứng chấy và thường có màu sáng. Trong khoảng 9 - 12 ngày, nhộng phát triển thành chấy trưởng thành, có khả năng giao phối, và chấy cái sẽ đẻ trứng tiếp tục duy trì vòng đời. Một con chấy trưởng thành có thể sống đến 30 ngày khi ký sinh trên đầu người.

Vì sao trẻ em thường bị chấy?

Trẻ em bị nhiễm chấy thường do lây từ anh chị em hoặc bạn học cùng lớp đã bị chấy. Chấy là côn trùng bò, không thể nhảy hay bay, nhưng có thể di chuyển từ đầu này sang đầu khác khi trẻ tiếp xúc gần, chẳng hạn như khi ôm nhau hoặc cùng dùng chung gối. Khi chấy cái xâm nhập vào tóc trẻ, chúng sẽ đẻ trứng và cư trú trên da đầu, bắt đầu quá trình sinh trưởng.

Chấy chỉ có thể sống khoảng 1 ngày khi rời khỏi đầu người. Vì vậy, về lý thuyết, trẻ có thể nhiễm chấy nếu tiếp xúc với các vật dụng như mũ hoặc lược từng được người bị chấy sử dụng. Tuy nhiên, trường hợp này rất hiếm. Chấy khỏe mạnh hiếm khi rời khỏi đầu, trừ khi bò sang đầu người khác. Những con chấy được tìm thấy trên mũ hoặc lược thường là chấy yếu hoặc đã chết.

Trẻ em dễ bị chấy nhất là lứa tuổi mẫu giáo và tiểu học, cũng như những người sống chung trong gia đình. Nhiễm chấy không liên quan đến vệ sinh kém, vì chúng có thể ký sinh trên tóc sạch cũng như tóc bẩn. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng bé gái dễ bị chấy hơn bé trai, có thể do các bé gái thường tiếp xúc đầu với nhau nhiều hơn và tóc dài hơn, tạo điều kiện thuận lợi về độ ẩm và bóng tối để chấy phát triển.

Cách trị chấy ở trẻ

Mặc dù tình trạng chấy không gây nguy hiểm nghiêm trọng cho sức khỏe, nhưng có thể khiến trẻ ngứa ngáy, khó chịu và cáu gắt. Việc trẻ gãi da đầu liên tục làm tăng nguy cơ nhiễm trùng da, dẫn đến các vấn đề như chốc lở hoặc chàm hóa.

Dưới đây là một số cách trị chấy ở trẻ em mà bạn có thể áp dụng:

Sử dụng sản phẩm trị chấy

Hiện nay trên thị trường có nhiều sản phẩm trị chấy không kê đơn dành cho trẻ em, bao gồm dầu gội, kem bôi, dầu xả… Trước khi sử dụng, bạn cần đọc kỹ hướng dẫn để đảm bảo an toàn cho trẻ. Nếu trên tay bạn có vết xước hoặc vết thương hở, nên đeo găng tay khi bôi thuốc. Che mắt trẻ bằng khăn để thuốc không tiếp xúc với mắt. Khi thoa thuốc, hãy phủ đều từ chân tóc đến ngọn tóc. 

Tùy từng sản phẩm, bạn có thể ủ thuốc một thời gian trước khi gội sạch hoặc gội ngay sau khi bôi. Lưu ý không kết hợp nhiều sản phẩm trị chấy cùng lúc và tuyệt đối không sử dụng các sản phẩm này cho lông mi hoặc lông mày.

Diệt chấy ở trẻ em bằng lược chải chấy

Bạn nên chọn lược chải chấy chuyên dụng bằng kim loại với các răng dài và sát nhau. Việc dùng lược có thể được kết hợp với các sản phẩm trị chấy hoặc áp dụng như một phương pháp diệt chấy riêng lẻ. Để đạt hiệu quả, hãy làm ướt tóc trẻ, thoa đều dầu xả lên tóc, chia tóc thành từng phần nhỏ, rồi lần lượt chải từng phần. Sau mỗi lần chải, cần vệ sinh lược trước khi chải tiếp. 

Nên chải mỗi ngày hoặc hai ngày một lần cho đến khi không phát hiện chấy trong hơn 2 tuần. Phương pháp dùng lược đòi hỏi thời gian và sự kiên nhẫn, thích hợp cho những phụ huynh lo ngại về tác động của hóa chất trong các sản phẩm trị chấy lên trẻ.

Trị chấy ở trẻ em bằng các sản phẩm tự nhiên

Một số phương pháp dân gian phổ biến gồm ủ tóc với rượu, giấm, dầu olive, dầu khoáng hoặc mayonnaise, sau đó gội sạch. Ưu điểm của các cách này là an toàn và dễ thực hiện, không dùng hóa chất. Tuy nhiên, hiệu quả của chúng chưa được nghiên cứu khoa học xác nhận, nên kết quả có thể không đảm bảo.

Bắt chấy

Bắt chấy là phương pháp được nhiều phụ huynh lựa chọn. Kỹ thuật này tương tự như dùng lược chải chấy và đòi hỏi sự kiên nhẫn, thực hiện đều đặn hàng ngày. Cha mẹ nên chia tóc bé thành nhiều phần nhỏ, quan sát kỹ để phát hiện những con chấy ẩn nấp và loại bỏ chúng. Việc bắt chấy và diệt trứng trên từng lớp tóc cần sự tỉ mỉ và kiên trì để đạt hiệu quả.

Cách giúp bé phòng ngừa chấy rận

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh, thay vì chỉ tìm cách trị chấy khi bé đã bị, cha mẹ nên chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa để hạn chế chấy phát triển hoặc tái phát:

• Giữ vệ sinh môi trường sống: Giặt sạch khăn trải giường, quần áo, thú nhồi bông, lược và kẹp tóc của bé thường xuyên. Đồng thời, hút bụi và lau chùi các vật dụng trong phòng bé định kỳ để loại bỏ điều kiện thuận lợi cho chấy sinh sôi.
• Khuyến khích bé gội đầu thường xuyên: Các loại dầu gội phổ biến hiện nay có khả năng làm sạch da đầu và phòng ngừa chấy hiệu quả. Hãy nhắc nhở bé gội đầu đều đặn, đặc biệt sau các hoạt động ở trường hoặc ngoài trời.
• Chải tóc và kiểm tra da đầu định kỳ: Chải tóc cho bé trước khi đi học giúp phụ huynh phát hiện sớm các dấu hiệu chấy. Đồng thời, quan sát các hành vi như gãi đầu nhiều hoặc có biểu hiện ngứa ngáy để kịp thời xử lý. Ngoài ra, hướng dẫn bé hạn chế tiếp xúc gần, ôm ấp hoặc dùng chung vật dụng với bạn bè để phòng ngừa lây chấy.

Nhìn chung, chấy rận là tình trạng phổ biến ở trẻ nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu phụ huynh chủ động giữ vệ sinh, quan sát da đầu và hướng dẫn trẻ thói quen cá nhân đúng cách. Việc thực hiện đều đặn các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp trẻ luôn khỏe mạnh, hạn chế ngứa ngáy do con chấy và tránh lây lan.