5 tác dụng phụ khi uống canxi mà bạn cần lưu ý

Hiện nay, nhiều người tự ý bổ sung canxi qua thuốc hoặc thực phẩm chức năng mà chưa được tư vấn y tế đầy đủ. Thực tế, không phải ai cũng cần uống canxi và không phải cứ uống nhiều là tốt. Dưới đây là 5 tác dụng phụ có khả năng xảy ra khi uống canxi mà bạn cần lưu ý.

Táo bón và rối loạn tiêu hóa khi uống canxi

Táo bón là tác dụng phụ khi uống canxi thường gặp nhất, đặc biệt với dạng canxi carbonate hoặc khi sử dụng liều cao trong thời gian dài. Loại canxi này có tính kiềm, làm giảm nhu động ruột và khiến phân trở nên cứng hơn, khó đẩy ra ngoài.

Biểu hiện và đối tượng dễ bị ảnh hưởng

Nhiều người sẽ cảm nhận rõ qua các biểu hiện:

• Đi ngoài khó khăn, chỉ vài ngày một lần.
• Đầy bụng, chướng hơi kéo dài.
• Buồn nôn nhẹ sau bữa ăn.
• Khó chịu vùng bụng dưới.

Đối tượng dễ gặp phải tình trạng này nhất:

• Người cao tuổi do nhu động ruột đã yếu tự nhiên theo tuổi tác.
• Phụ nữ mang thai do thay đổi hormone làm chậm vận động ruột.
• Những ai ít uống nước hoặc ăn ít chất xơ trong bữa ăn hàng ngày.
• Người ít vận động, ngồi nhiều trong thời gian dài.

Thực tế, rất nhiều người bổ sung canxi mà không chú ý đến chế độ ăn uống kèm theo nên dễ rơi vào vòng luẩn quẩn táo bón kéo dài, gây mệt mỏi và khó chịu.

Cách giảm thiểu táo bón

Để giảm thiểu tác dụng phụ này:

• Uống thật nhiều nước, ít nhất 2 lít mỗi ngày để giúp phân mềm ra.
• Bổ sung rau xanh, trái cây giàu chất xơ như rau muống, cải xanh, táo, lê, chuối chín.
• Vận động nhẹ nhàng như đi bộ từ 30 đến 45 phút mỗi ngày để kích thích nhu động ruột.
• Ăn sáng đầy đủ và đều đặn để tạo thói quen đi ngoài thường xuyên.

Nếu tình trạng táo bón kéo dài, không nên tự ý ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để điều chỉnh loại canxi phù hợp hơn, ví dụ chuyển sang canxi citrate ít gây táo bón hơn.

Tăng nguy cơ sỏi thận khi bổ sung canxi không hợp lý

Uống canxi sai cách có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận, đặc biệt ở những người có tiền sử bệnh thận hoặc dễ bị sỏi oxalat. Khi cơ thể nhận quá nhiều canxi từ viên uống, phần dư thừa sẽ được bài tiết qua thận và có thể kết tủa với oxalat hoặc phosphate trong nước tiểu, tạo thành sỏi.

Phân biệt canxi từ thực phẩm và viên uống

Cần phân biệt rõ rằng canxi từ thực phẩm tự nhiên như trong sữa, rau xanh, cá nhỏ ăn cả xương hiếm khi gây sỏi thận, thậm chí còn giúp phòng ngừa. Ngược lại, bổ sung canxi dạng viên với liều cao mà không có chỉ định rõ ràng mới là yếu tố nguy cơ.

Dấu hiệu cảnh báo sớm

Dấu hiệu cảnh báo sớm thường là:

• Đau âm ỉ vùng lưng hông, có thể lan xuống bụng dưới.
• Tiểu buốt, tiểu rắt khi đi vệ sinh.
• Nước tiểu đục hoặc có lẫn máu nhẹ.
• Tiểu nhiều lần trong ngày nhưng mỗi lần ít.

Không phải ai uống canxi cũng bị sỏi thận, nhưng nguy cơ sẽ tăng lên nếu bạn uống quá liều, ít uống nước hoặc có bệnh lý thận sẵn có. Để an toàn, hãy uống đủ nước, không vượt quá liều khuyến cáo thường từ 1000 đến 1200 miligam canxi nguyên tố mỗi ngày đối với người lớn và kiểm tra chức năng thận định kỳ nếu bổ sung lâu dài.

Buồn nôn, đầy bụng, khó chịu dạ dày sau khi uống canxi

Một số người có thể gặp buồn nôn, ợ hơi, đầy bụng hoặc khó chịu vùng thượng vị ngay sau khi uống canxi, đặc biệt là dạng canxi carbonate khi uống lúc đói. Loại canxi này cần môi trường axit dạ dày để hòa tan, nên dễ gây kích ứng niêm mạc và tạo khí thừa.

Đối tượng dễ bị ảnh hưởng

Những ai đang bị các vấn đề sau sẽ nhạy cảm hơn với tác dụng phụ khi uống canxi này:

• Viêm loét dạ dày, niêm mạc dạ dày yếu.
• Trào ngược dạ dày thực quản, ợ chua thường xuyên.
• Tiền sử rối loạn tiêu hóa, hội chứng ruột kích thích.

So với canxi carbonate, dạng canxi citrate ít gây kích ứng dạ dày hơn và hấp thu tốt ngay cả khi uống lúc no. Canxi citrate tan tốt trong nước và không cần axit dạ dày để hòa tan, nên phù hợp hơn với người có vấn đề về tiêu hóa.

Cách giảm thiểu khó chịu

Để giảm thiểu khó chịu, bạn có thể tham khảo những lưu ý sau:

• Uống canxi ngay sau bữa ăn khoảng từ 30 phút đến 1 giờ, khi dạ dày đã có thức ăn.
• Tránh uống lúc bụng đói hoặc gần giờ đi ngủ.
• Không nên uống cùng cà phê, trà đặc hoặc nước ngọt có gas vì chúng làm giảm hấp thu và tăng kích ứng.
• Chia nhỏ liều trong ngày thay vì uống một lần liều cao.

Nếu tình trạng buồn nôn kéo dài, hãy chuyển sang loại canxi khác hoặc chia nhỏ liều trong ngày để cơ thể thích nghi dần.

Canxi dư thừa có thể gây tăng canxi máu

Tăng canxi máu là tình trạng nồng độ canxi trong máu cao hơn mức bình thường, có thể xảy ra khi uống canxi quá liều hoặc kéo dài mà không theo dõi. Đây là tác dụng phụ khi uống canxi ít gặp hơn nhưng lại nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan.

Triệu chứng cần lưu ý

Triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng:

• Mệt mỏi bất thường, uể oải suốt ngày.
• Khát nước nhiều, luôn cảm thấy khô miệng.
• Tiểu nhiều lần trong ngày và đêm.
• Chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Đau xương khớp, cơ bắp yếu.

Nếu kéo dài, tăng canxi máu có thể gây:

• Rối loạn nhịp tim, tim đập nhanh hoặc bất thường.
• Tổn thương thận, suy giảm chức năng lọc.
• Ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, gây lú lẫn, mất tập trung.

Đối tượng nguy cơ cao

Đặc biệt nguy hiểm ở:

• Người cao tuổi do chức năng thận giảm.
• Người bị suy thận mạn tính hoặc có bệnh lý thận.
• Đang dùng vitamin D liều cao kèm theo vì vitamin D tăng hấp thu canxi.

Thông điệp quan trọng là không tự ý tăng liều theo cảm tính, dù thấy chưa hiệu quả. Hãy tuân thủ đúng liều lượng bác sĩ kê đơn và kiểm tra máu định kỳ nếu bổ sung canxi dài ngày để phát hiện sớm tình trạng này.

Canxi làm giảm hấp thu một số thuốc và vi chất khác

Canxi có thể cản trở sự hấp thu của một số thuốc và khoáng chất nếu uống cùng thời điểm. 

Các chất bị ảnh hưởng

Ví dụ, canxi sẽ tạo phức hợp không tan với:

• Sắt: Làm giảm hấp thu sắt, ảnh hưởng đến điều trị thiếu máu.
• Kẽm: Cản trở hấp thu kẽm, giảm hiệu quả bổ sung cho hệ miễn dịch.
• Kháng sinh nhóm quinolone như ciprofloxacin, levofloxacin.
• Kháng sinh nhóm tetracycline như doxycycline.
• Thuốc điều trị tuyến giáp như levothyroxine.

Hậu quả và cách khắc phục

Hậu quả là dù bạn bổ sung sắt để trị thiếu máu hay uống kháng sinh để trị nhiễm khuẩn, hiệu quả cũng giảm đáng kể. Tương tự, nếu đang bổ sung kẽm cho hệ miễn dịch hoặc cho trẻ biếng ăn, uống canxi cùng lúc sẽ làm giảm hấp thu kẽm. Để tránh, hãy cách nhau ít nhất 2 giờ giữa canxi và các thuốc và vi chất trên. Luôn đọc kỹ hướng dẫn sử dụng hoặc hỏi dược sĩ khi mua thuốc để sắp xếp thời gian uống hợp lý. Đây là lưu ý nhỏ nhưng giúp bạn đạt được mục tiêu bổ sung dưỡng chất một cách hiệu quả nhất.

Trên đây là thông tin tham khảo về 5 tác dụng phụ khi uống canxi mà bạn cần lưu ý. Việc kiểm tra sức khỏe định kỳ, uống đúng liều lượng và chú ý đến các dấu hiệu bất thường sẽ giúp bạn tận dụng tối đa lợi ích của canxi mà không gặp phải các tác dụng phụ không mong muốn.