Tác hại của thuốc lá điện tử: Những ảnh hưởng đến sức khỏe bạn cần biết

Thuốc lá điện tử đang ngày càng phổ biến, đặc biệt ở giới trẻ, nhờ thiết kế hiện đại, nhiều hương vị và những nhận thức cho rằng sản phẩm này “an toàn hơn” thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài bắt mắt và cảm giác mới lạ đó là hàng loạt nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc sử dụng thuốc lá điện tử có liên quan đến các ảnh hưởng bất lợi đối với hệ hô hấp, tim mạch và thần kinh, đồng thời làm tăng nguy cơ lệ thuộc nicotine, đặc biệt ở thanh thiếu niên. Vậy thực tế, tác hại của thuốc lá điện tử là gì và mức độ nguy hiểm ra sao?

Tác hại của thuốc lá điện tử

Dù được quảng bá với hình ảnh hiện đại, nhiều hương vị và “ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống”, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe cá nhân, cộng đồng và môi trường. Các tác hại không chỉ xảy ra ở người trực tiếp sử dụng mà còn ảnh hưởng đến người xung quanh.

Gây nghiện và ảnh hưởng đến hệ thần kinh

Nicotine là thành phần phổ biến trong thuốc lá điện tử và cũng là chất gây nghiện mạnh. Việc sử dụng nicotine lặp lại có thể nhanh chóng dẫn đến tình trạng lệ thuộc, đặc biệt ở thanh thiếu niên do não bộ vẫn đang phát triển. Nicotine đặc biệt đáng lo ngại ở thanh thiếu niên vì có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển não bộ, khả năng kiểm soát cảm xúc, chú ý và ra quyết định.

Sau khi hít vào, nicotine nhanh chóng đi đến não bộ trong vài giây, kích thích giải phóng dopamine trong hệ thống tưởng thưởng của não, tạo cảm giác dễ chịu tạm thời và góp phần củng cố hành vi sử dụng nicotine. Tuy nhiên, khi cơ thể đã phụ thuộc vào nicotine, việc giảm hoặc ngừng sử dụng có thể gây ra nhiều triệu chứng như:

• Thèm thuốc dữ dội;
• Cáu gắt, khó chịu;
• Mệt mỏi, giảm tập trung;
• Lo âu, buồn chán.

Việc sử dụng nicotine kéo dài còn có thể ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng học tập, kiểm soát cảm xúc và sự phát triển não bộ.

Thanh thiếu niên là nhóm đặc biệt dễ tổn thương vì não bộ vẫn tiếp tục phát triển đến khoảng 25 tuổi. Sử dụng thuốc lá điện tử ở lứa tuổi này không chỉ làm tăng nguy cơ nghiện nicotine mà còn có liên quan đến nguy cơ sử dụng các chất gây nghiện khác trong tương lai. Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận mối liên quan giữa việc sử dụng thuốc lá điện tử ở thanh thiếu niên với nguy cơ tiếp tục sử dụng các sản phẩm nicotine khác hoặc thử các chất gây nghiện khác trong tương lai. Tuy nhiên, mối quan hệ này còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác.

Tăng nguy cơ bệnh lý hô hấp

Thuốc lá điện tử có thể gây nhiều tổn thương cho hệ hô hấp.

Một số bệnh lý được ghi nhận liên quan gồm:

• Tổn thương viêm ở phổi: Khí dung từ thuốc lá điện tử có thể chứa các chất gây kích ứng và các hợp chất có khả năng thúc đẩy phản ứng viêm tại đường hô hấp.
• Hội chứng tổn thương phổi cấp do thuốc lá điện tử (EVALI): Có thể gây khó thở, đau ngực, sốt, buồn nôn, nôn và suy hô hấp.
• Suy giảm chức năng hô hấp: Sử dụng kéo dài có thể liên quan đến tình trạng viêm đường thở, suy giảm chức năng hô hấp và có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh phổi mạn tính; tuy nhiên, tác động lâu dài vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu.

Khí dung từ thuốc lá điện tử có thể chứa các chất như aldehyde, hợp chất hữu cơ bay hơi và một số kim loại (ví dụ nickel, chromium, chì tùy thiết bị), có khả năng gây kích ứng đường thở và niêm mạc hô hấp.

Tác động lên tim mạch

Nicotine và nhiều chất độc hại trong thuốc lá điện tử có thể làm tăng nguy cơ rối loạn tim mạch.

Việc sử dụng lâu dài được cho là có liên quan đến:

• Tăng nhịp tim;
• Tăng huyết áp tạm thời;
• Rối loạn chức năng nội mô;
• Stress oxy hóa;
• Viêm mạch máu.

Nhiều hợp chất oxy hóa trong khí dung thuốc lá điện tử cũng góp phần làm tổn thương mạch máu và tim.

Nguy cơ ung thư

Khí dung từ thuốc lá điện tử có thể chứa nicotine, aldehyde, hợp chất hữu cơ bay hơi, kim loại và một số chất có khả năng gây độc cho tế bào. Các chất này có thể gây stress oxy hóa và tổn thương tế bào trong một số nghiên cứu. Những tác động này được xem là yếu tố tiềm ẩn liên quan đến nguy cơ ung thư, tuy nhiên ảnh hưởng lâu dài của thuốc lá điện tử đối với nguy cơ ung thư ở người vẫn cần thêm nghiên cứu.

Một số nghiên cứu thực nghiệm cho thấy nicotine có thể ảnh hưởng đến các quá trình sinh học liên quan đến sự phát triển khối u, nhưng vai trò trực tiếp của nicotine trong việc gây ung thư ở người vẫn chưa được xác định rõ.

Nguy cơ chấn thương, cháy nổ

Không ít trường hợp thiết bị thuốc lá điện tử bị quá nhiệt, lỗi pin hoặc phát nổ, gây bỏng nặng và chấn thương.

Các tai nạn này đã được ghi nhận tại nhiều quốc gia, đặc biệt liên quan đến thiết bị pin lithium.

Tác hại đối với người hút thuốc thụ động

Khí dung từ thuốc lá điện tử không “vô hại” đối với người xung quanh. Người không sử dụng nhưng tiếp xúc thụ động vẫn có thể bị phơi nhiễm với: Nicotine, Aldehyde và các chất độc khác.

Trẻ em

Ở trẻ nhỏ, việc tiếp xúc với khí dung chứa nicotine và các hóa chất từ thuốc lá điện tử có thể gây lo ngại về ảnh hưởng đến hệ hô hấp và sự phát triển não bộ.

Trẻ em là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ khói thuốc lá do hệ miễn dịch và hệ hô hấp chưa phát triển hoàn thiện. Đối với khói thuốc lá truyền thống, nhiều nghiên cứu đã chứng minh trẻ em phơi nhiễm thụ động có nguy cơ cao hơn mắc các bệnh như viêm phế quản, viêm phổi, hen suyễn, viêm tai giữa và nhiễm trùng đường hô hấp tái diễn. Ngoài ra, khói thuốc còn có thể làm giảm chức năng phổi, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tăng nguy cơ hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh.

Người trưởng thành

Người trưởng thành dù không hút thuốc nhưng sống hoặc làm việc trong môi trường có khói thuốc vẫn có thể gặp nhiều vấn đề sức khỏe. Tiếp xúc kéo dài với khói thuốc làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đột quỵ và ung thư phổi. Đồng thời, khói thuốc còn gây kích ứng mắt, mũi, họng, khiến người bệnh dễ xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, khó thở hoặc làm nặng thêm các bệnh lý hô hấp mạn tính.

Phụ nữ mang thai

Phụ nữ mang thai hít phải khói thuốc lá có nguy cơ đối mặt với nhiều biến chứng thai kỳ. Các chất độc hại trong khói thuốc có thể làm giảm lượng oxy cung cấp cho thai nhi, ảnh hưởng đến sự phát triển trong tử cung. Điều này làm tăng nguy cơ sinh non, thai nhẹ cân, dị tật bẩm sinh hoặc chậm phát triển sau sinh. Vì vậy, việc tránh tiếp xúc với môi trường có khói thuốc là điều đặc biệt quan trọng trong suốt thai kỳ.

Người cao tuổi

Người cao tuổi thường có sức đề kháng suy giảm và dễ mắc các bệnh nền, do đó tác động từ khói thuốc lá có thể nghiêm trọng hơn. Phơi nhiễm với khói thuốc lá truyền thống đã được chứng minh làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, COPD, viêm phổi và nhiều bệnh lý khác. Đối với khí dung từ thuốc lá điện tử, các tác động lâu dài ở người cao tuổi vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu. Với những người đã mắc bệnh nền, COPD, hen, bệnh tim mạch, bệnh mạch vành,... khói thuốc có thể khiến tình trạng bệnh diễn tiến nặng hơn và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Một số tác hại khác của thuốc lá điện tử

Ngoài các ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, thuốc lá điện tử còn kéo theo nhiều hệ lụy về xã hội, môi trường và kinh tế mà người dùng thường ít chú ý đến.

Nguy cơ liên quan đến việc sử dụng chất bất hợp pháp

Một trong những vấn đề đáng lo ngại là thuốc lá điện tử có thể bị lợi dụng để sử dụng các chất gây nghiện hoặc chất kích thích trái phép. Một số loại thiết bị có thể được nạp lại hoặc thay đổi dung dịch, làm tăng nguy cơ sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc, khiến việc nhận biết bằng mắt thường trở nên khó khăn.

Thực tế đã ghi nhận một số trường hợp dung dịch thuốc lá điện tử bị bổ sung cannabis, ma túy tổng hợp hoặc các chất gây nghiện khác, đặc biệt trong nhóm thanh thiếu niên và người trẻ tuổi. Việc sử dụng các chất không rõ thành phần hoặc chất gây nghiện trái phép có thể làm tăng nguy cơ lệ thuộc chất, rối loạn sức khỏe tâm thần và các vấn đề liên quan đến hành vi.

Ảnh hưởng đến môi trường

Thuốc lá điện tử vẫn tạo ra các loại chất thải có thể gây áp lực lên môi trường nếu không được thu gom và xử lý đúng cách. Việc sử dụng thuốc lá điện tử, đặc biệt là các sản phẩm dùng một lần, góp phần làm gia tăng lượng chất thải điện tử chứa pin, nhựa và linh kiện khó tái chế.

Đặc biệt, các dòng thuốc lá điện tử dùng một lần đang góp phần làm gia tăng áp lực xử lý chất thải. Khi bị thải bỏ không đúng quy định, các thiết bị này có thể phát tán nicotine tồn dư, kim loại nặng, axit pin và nhiều hóa chất độc hại vào đất, nước và môi trường sống xung quanh.

Gánh nặng kinh tế và xã hội

Việc sử dụng thuốc lá điện tử có thể tạo thêm áp lực tài chính cho cá nhân, gia đình và hệ thống y tế nếu phát sinh các vấn đề sức khỏe liên quan. Chi phí dành cho việc mua thiết bị, tinh dầu và các khoản chăm sóc sức khỏe liên quan có thể làm gia tăng áp lực tài chính đối với người sử dụng.

Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc lá điện tử kéo dài còn liên quan đến nguy cơ tăng chi phí y tế, suy giảm năng suất học tập, lao động và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Khoản chi cho thuốc lá cũng có thể làm giảm ngân sách dành cho những nhu cầu thiết yếu như dinh dưỡng, giáo dục, chăm sóc sức khỏe hoặc phát triển trẻ em.

Những tác động này đặc biệt rõ rệt ở các hộ gia đình có thu nhập thấp, nhóm đối tượng vốn dễ chịu tổn thương trước áp lực kinh tế và bệnh tật.

Nhìn chung, thuốc lá điện tử không phải là sản phẩm vô hại. Việc hiểu rõ các tác hại của thuốc lá điện tử về sức khỏe, môi trường và xã hội sẽ giúp mỗi người đưa ra lựa chọn phù hợp hơn để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.